"Zośka i Rudy. O miłości, przyjaźni i Polsce" - Kornelia Sobczak

 

„Kamienie na szaniec”, to kultowa lektura szkolna, to jedna z pierwszych książek, które poruszyły nas wszystkich. Dziewczynki i chłopcy, wszyscy emocjonowali się losami bohaterów, płakali nad nimi. Jakiś czas temu widziałam mnóstwo artykułów o clickbitowych tytułach, które wywołały burzę, zwłaszcza na prawicy, ponieważ sugerowały homoseksualny romans Zośki i Rudego. Nigdy nie rozkminiałam tej książki pod tym kątem. Uznałam, że to jest clicbit i bojkotowałam większość tych niusów. Jednak w subskrypcji mojej aplikacji książkowej miałam tytuł, który miał dotyczyć tej tematyki i stwierdziłam, że kiedy jak nie na urlopie. Poszła lektura szybko i cieszę się z subskrypcji i że nie kupiłam.

 

Zośka i Rudy – bohaterowie szkolnej czytanki, bohaterowie narodowi. Kamienie na szaniec– książka legenda, lektura, którą wszyscy znają, ale mało kto zastanawia się nad znaczeniem przekazywanych przez nią treści.

Esej Kornelii Sobczak to pierwsza próba zmierzenia się na poważnie ze słynnym dziełem Aleksandra Kamińskiego i ujawnienia jego roli w budowaniu mitu, jakim dzisiaj owiani są bohaterowie Kamieni na szaniec. Sobczak pokazuje konteksty, które często pomija się w opowieści o czasach II wojny światowej i latach ją poprzedzających. Nie waha się podjąć wątków, które do tej pory wywoływały największe emocje, czyli spekulacji o homoerotycznym związku Zośki i Rudego oraz o przynależności Bytnara do skrajnie prawicowej organizacji ONR. Stara się także prześledzić i przeanalizować, w jaki sposób dobre programy wychowawcze, piękne idee i szlachetne zamiary rozbijają się o rafy nacjonalizmu, militaryzmu oraz wzorców kulturowych opartych na kulcie męskości i na narodowej wizji wspólnoty. Nic nie jest tutaj oczywiste, a często okazuje się zupełnie inne, niż przyzwyczailiśmy się myśleć.

Autorka stwierdziła, że bierze na tapet kilka aspektów życia bohaterów „Kamieni na szaniec”, uznała, że pochyli się nad relacją Zośki i Rudego. Zaczynamy od rozkładania tematu miłości i szukania fragmentów potwierdzających uczucie bohaterów. Niby autorka nie formułuje jednoznacznych tez, ale wiadomo jaki jest przekaz. Myślę, że zdania w stylu, że jakaś osoba pojawia się, żeby obalić wątek homoerotyczny bohatera w dyskursie publicznym są krzywdzące. Cała ta książka jest dla mnie szukaniem dziury w całym. Mamy całe długie fragmenty o tym, że pominięto wątek kobiet, że najwięcej zdań o jakiejś kobiecie, to fragment o matce bohatera. Rozebrano na kawałki aresztowanie i słynną akcję pod Arsenałem i tutaj też autorka krytykuje co popadnie. Czy uważam, że to dogmat i nie powinno się tykać świętości? Że w książce nie ma wątku ojca Zośki jako rektora, który wprowadził getto ławkowe, że nie ma opisów ONRowskich sympatii Rudego(niepotwierdzone). Można oczywiście wszystko omawiać, ale ta książka to jest takie czepianie się do czepiania. A jak doczytałam zdanie o tym, że szkoły średnie w IIRP nie były koedukacyjne, to i autorka straciła dla mnie wiarygodność. Czytało mi się tę książkę szybko, ale jestem nią rozczarowana bardzo.