"Kubuś Fatalista i jego Pan" - Denis Diderot

Ułożona w formie zabawnych dialogów powiastka filozoficzna.
Sprytny, zaradny Kubuś zwany fatalistą (ponieważ głosi przekonanie, że zdarza się nam tylko to, co jest z góry przypisane) mimo wszystko nie godzi się na zło tego świata i szczerze wierzy, że dobro wreszcie zatriumfuje. Można by rzec, że Kubuś fatalista i jego pan to opowieść drogi. Tytułowi bohaterowie wiodą nas przez świat, gdzie granica między panem i sługą została prawie całkowicie zatarta. Wędrując nieustannie rozmawiają i nieustannie nas bawią. Bowiem Kubuś jest prawdziwą skarbnicą zabawnych historyjek, anegdot i przewrotnych opowieści.

Na przełomie roku 2013 i 2014 obiecałam sobie, że sięgnę po teksty źródłowe, które wpisały się do klasyki filozofii… Umówmy się, różnie z tym bywało. Dobre chęci były i w sumie nadal są, ale jakoś z czasem podupadłam. No w każdym razie, w końcu się przemogłam i sięgnęłam po absolutną klasykę.

„Nigdy nie robi się tyle dzieci co w czasach nędzy.”

Takie zdanie znajdziemy w powiastce filozoficznej Denisa Diderota o której każdy z Nas słyszał. Wkuwaliśmy w szkole ogólny zarys opowieści o Kubusiu i jego Panu. A zapewne, mało kto sięgnął po oryginał.  Szkoła tego nie wymaga. Obecnie, szkoła nie wymaga myślenia, to co tu mówić o czytaniu powiastek filozoficznych.

„Co dzień prawie sypia człowiek z kobietami, których nie kocha, a nie sypia z tymi, które kocha.”

Takie słowa padają z ust Pana. Abstrahując od tego czy są prawdziwe… moim zdaniem są idealne dla młodych, gniewnych ludzi w szkołach średnich, którzy uważają, że wszystko z łatką filozoficzną, oznacza nudę i jest nieżyciowe. A czy powyższy paradoks, nie jest wciąż aktualny?  Nie chodzi o sypianie, chodzi o przesłanie..

Powiastka ta jest zapisem rozmów jakie prowadzą Kubuś i jego Pan, będąc w drodze. Kubuś, chociaż niższy stanem, jest samorodnym filozofem, wyznaje iż losy każdego człowieka są zapisane, gdzieś, przez kogoś. Od nas nic nie zależy:

„(…) wszystko, co nam się trafia dobrego czy złego, jest zapisane w górze. Zna pan jaki sposób, aby wymazać to pismo? Czy mogę nie być sobą? A będąc sobą, czy mogę postępować inaczej niż ja?”

Kubuś reprezentuje filozoficzny pogląd – fatalizm. Nie oznacza to tego co my dziś rozumiemy pod tym słowem. Bycie fatalistą, to to samo co bycie defetystą, film fatalistyczny to prawie to samo co katastroficzny. My mamy zakodowane, że fatalizm pochodzi od słowa fatalny, a więc zapewne oznacza, że nic dobrego nas nie spodka, że świat to gniazdo żmij.

Filozoficzny fatalizm oznacza wiarę, że wszystko co nas spotyka i co ma nas spotkać zostało już zapisane w księdze dziejów. A więc genezy słowa fatalizm powinniśmy doszukiwać się w słowie fatum, które znamy od greckich tragedii.

 

Boy - Żeleński Mistrz Tłumaczenia

Ktoś może przypuszczać, że skoro tematyka fatalistyczna, to książka jest poważna i smutna, może nawet dołująca.

Tak nie jest!! Wprawdzie nie czyta się jej jednym tchem, nie jest to książka, na jedno popołudnie, ale jest to opowieść bardzo humorystyczna… Kubuś jest bohaterem błyskotliwym, ma gadane, jego konkluzje, bawią. Perypetie Pana i Kubusia są naprawdę godne uwagi.

Wiem, że to nie jest nowość, ale moim zdaniem warto zwrócić na nią uwagę.

Polecam, klasyka w najlepszym wydaniu!!

A przy okazji zbiór doskonałych sentencji, skłaniających do refleksji.

"Hurra, nie jestem Bogiem" - Tomáš Halík

"Uczę się radośnie wypuszczać sprawy z rąk, mając świadomość, że człowiek nie może być wszystkim. Czynię to, czego nie mogę zwalić na kogoś innego; być po prostu Tomášem Halíkiem"
Książka Tomáša Halíka to zbiór trzynastu niezwykłych opowieści o wierze, nadziei i miłości. Próba odpowiedzi na pytania, jak ocalić siebie w czasach kryzysu, jak znaleźć sens w cierpieniu, gdzie szukać prawdy, jak żyć z wątpliwościami i jak wahać się mądrze. Obowiązkowa lektura dla wszystkich, którzy poszukują swojego miejsca w świecie.
"Czeski ksiądz Tomáš Halík jest jedynym księdzem, którego słucham z uwagą. Mam wrażenie, że jest to także jedyny ksiądz, którego chętnie słuchają zsekularyzowani Czesi. „Mówi tak pięknie, że nic przeciwko niemu się we mnie nie buntuje” – powiedziała mi pewna Czeszka, która jest ateistką od 78 lat.Od dawna zastanawiam się, czy ksiądz Halík na pewno wierzy w tego samego Boga, w jakiego wierzy się w Polsce." (Mariusz Szczygieł)

Leży przede mną książka tak mądra, że obawiam się że braknie mi słów by ją opisać. A jednocześnie czuję, że muszę o niej coś powiedzieć. Chcę ją Wam polecić. Myślałam, że mam zakładek indeksujących do końca życia – tak pisałam na FB – ale zaczęłam czytać Halika i tam, na każdej stronie znajdowałam zdanie, które chciałabym przytoczyć i zapamiętać, jeszcze raz przemyśleć.

Niezwykle, że tak niepozorne, cienkie książeczki, mogą tak dotknąć naszego jestestwa, naszej duszy i wiary.

Intrygujący tytuł… „Hurra, nie jestem Bogiem!”, my chcemy być bogami, z tego odwiecznego pragnienia zrodził się grzech pierworodny… jesteśmy jak dzieci, które chcą mieć władzę, być źródłem praw i zasad, po dziecięcemu oceniamy świat, chcemy zmieścić świat w źrenicy naszego oka, a wszystkie ogniskowe mają się skupiać na nas. Jak dzieci nie rozumiemy konsekwencji takiego myślenia… Ileż razy chcieliśmy móc działać wbrew prawo, chcieliśmy odwrócić czas, przywrócić komuś życie, wiedzieć wszystko?

Gdy nie możemy czegoś zrobić, zabija nas poczucie bezradności. Nie ma chyba gorszego uczucia niż bezsilność, ona wyniszcza od środka, jakby ktoś wlał do środka kwas siarkowy w który wszystko spala. Smutek można wypłakać, gniew wykrzyczeć, z bezsilności – często pogrążamy się w katatonii, bo brakuje już łez, krzyk więźnie w gardle. Halik pokazuje nam drugą stronę medalu, dopełnienie tego stanu rzeczy, bo zwykle ta nasza bezsilność budzi w nas poczucie winy i frustrację, a Halik pisze:

„Uczę się radośnie wypuszczać sprawy z rąk, mając świadomość, że człowiek nie może być wszystkim.”

Motto tej książki, nie jest wyrwane z kontekstu, Autor wskazuje nam możliwość:

„Jeżeli odważymy się wypuścić z rąk lejce, które i tak niczym nie kierują, za które jednak stale jesteśmy ciągnięci – przez swoje lęki i zadufanie, przez swoją śmieszną, a przy tym niebezpieczną megalomanię, głupotę i pychę – jeśli zrezygnujemy ze złudnej funkcji władców wszechświata, poczujemy wielką ulgę. Pokora i prawda wyzwalają i uzdrawiają.”

Skoro rezygnujemy z roli reżysera świata, co w takim razie nam pozostaje. Często, gdy ponosimy jakąś porażkę słyszymy „Stało się, bo musiało się tak stać. Widocznie tak było zapisane.” To tania pociecha, jeżeli nie jest podbudowana wiarą i nadzieją, jeżeli uznajemy nad sobą tylko chaos, a zdarzenia które nas spotykają są tylko wypadkowymi działających sił, wtedy my ludzie, jesteśmy jak puzzle wiezione w pudełku, wozem po wybojach... zwykle w takich wypadkach my chcemy nad tym chaosem zapanować. Bierzemy na barki rolę Boga, wchodzimy w Jego buty, ciężar przygina nas do ziemi, jak Atlasa.

„Jeżeli jednak jestem przekonany z całą mocą swej wiary, że Bóg istnieje i wykonuje swój zawód dobrze, jakaż wtedy ulga, że nie muszę po amatorsku dublować tej roli, że nie muszę być Bogiem!”

Uwierzyć… to tak łatwo powiedzieć…  Halik w swojej książce mądrze i pięknie pisze i o wierze i ateizmie. Pada bardzo ważne zdanie, w kontekście naszej wiary i wynikających z jej niedoskonałości samobiczowań i umartwień:

„To, że nasze serce nie jest niezachwiane, znaczy również, że nie jest z kamienia: to, że nasza wiara nie jest niezachwiana, może znaczyć po prostu, że jest żywa.”

„Wiara i wątpliwości nie są po prostu przeciwieństwami, jak to się wydaje przy powierzchownym i zewnętrznym spojrzeniu. To dwie równoległe odpowiedzi na dwuznaczność Bożej obecności w świecie, na paradoks bliskości i oddalenia, intymności i nieprzeniknioności.”

Wątpienie jest siostrą wiary. Halik przypomina, że nigdy nie słyszy się Boga cały czas, wszyscy doświadczamy „Milczenia Boga”, skoro sam Chrystus go doświadczył? Właśnie w tym milczeniu najbardziej próbuje się nasza wiara, nigdy nie mamy zagwarantowanego tryumfu po wsze czasy, wiara jest walką, tak jak jest drogą. Wiara jest pytaniem, często bez odpowiedzi, ale ten brak odpowiedzi jest cechą nieodłączną od wiary… wiara dająca odpowiedzi raz na zawsze, nie jest naszą wiarą, nie tutaj na ziemi.

„Albowiem religia, która na jakimkolwiek etapie swojej historii przyjmuje stan, w jakim się obecnie znajduje, za skończony i doskonały, pozbawia sama siebie czegoś, czego chrześcijaństwo pozbawić się nigdy nie może: eschatologicznej nadziei(…)”

„Wiara nie jest ostatecznym zwycięstwem, jest raczej stałą walką ze zwątpieniem.”

W kontekście wiary pojawia się, zwykle przywoływana przy takich okazjach postać Tomasza Apostoła, słynnego niedowiarka. Duże wrażenie zrobiła na mnie interpretacja Halika, nowa interpretacja tego fragmentu Pisma Świętego, które często znamy na pamięć:

„ Słowa Jezusa skierowane do Tomasza, który dotknął Jego ran: [Nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym], są zwykle odczytywane: odłóż wątpliwości i uwierz. Na progu sierocińca w Madrasie przyszedł mi do głowy inny sens tych słów: weź na siebie krzyż swoich wątpliwości i naśladuj mnie. Miejscem, w którym się ze mną, na przekór wszystkim swym wątpliwościom, zawsze spotkasz, nie będzie raj pewności, lecz rany świata. Ponieważ to są moje rany.”

Przyznam Wam się, że ta książka jest mi rewolucją. Od razu powiem, że nie mam jakiejś wypasionej biblioteczki teologicznej, w tym, w moim domu przoduje Tatuś, robiący konkurencję Bibliotece Diecezjalnej. Ciężko mi się czyta o wierze, bo ciężko mi się o tym mówi. Długo myślałam, że entuzjastyczne spędy, spotkania podczas których rozmawiamy o wierze o Bogu, krzyczymy, śpiewamy i jesteśmy jakby na haju są nie dla mnie, bo coś z moją wiarą jest nie tak. Ks. Halik pokazał mi, że niekoniecznie. A gdy ubrał w słowa, wszystkie moje myśli, podskakiwałam z radości „jeee jestem normalna”. Lubię czytać Hołownię, lubię św. Augustyna, lubię czytać i rozważać to co ktoś pisze o wierze w której się wychowałam, ale którą wciąż odkrywam. Niestety pochodzę ze wsi, tutaj nie da się uprawiać proponowanego przez Hołownię Churchingu, czyli szukania kościoła w którym ksiądz mówi najlepsze dla nas kazania. Nie chodzi o to, by było krótko, ale żeby dotykały naszej duszy. Niestety na wakacjach odszedł z mojej parafii Ksiądz, który w zwięzłych kazaniach potrafił zmusić mnie do całoniedzielnej refleksji… teraz – przynajmniej na razie – zostały mi książki i sporadyczne kazania Biskupa.

Halik powiedział mi wiele rzeczy po raz pierwszy. Zwrócił mi uwagę na sprawy, których albo nie dostrzegałam, albo nie uważałam za ważne rozważania.

Tak jak już pisałam, dla mnie to rewolucja, książka do wielokrotnych głębokich przemyśleń, rozważań… Mam nadzieję, że pierwsza z Halik-biblioteki, jaką chce mieć na półce. Książka ta dotyka i teologii i filozofii i jest po prostu zachwycająca.

Polecam… i przepraszam oraz podziwiam tych co wytrwali : )

„Jedynie w świetle wiary i nadziei możemy w całym świecie zobaczyć także dobre dzieło Boże, mimo całego lamentu, kakofonii ludzkiego zła i przemocy, usłyszeć również Boże: „I było to dobre”, które zostało wypowiedziane na początku i ma zabrzmieć także na końcu.”

 

"Wszechświat jest tylko drogą. Kosmiczne Rekolekcje" - Michał Heller

Wszechświat jest tylko drogą, czyli Kosmiczne rekolekcje autorstwa księdza Michała Hellera, wybitnego filozofa i kosmologa, to podróż nie tylko przez świat duchowy. To medytacja nad całym Wszechświatem, nieskończonością, niezwykłością matematyki i kosmosu. To krótkie rozważania o sensie życia, o końcu świata i o tym, czy wiemy, co będzie po naszej śmierci. Pisane przystępnym językiem, pozwalają poznać nie tylko rzeczywistość, którą opisuje fizyka, ale zmuszają do tego, żeby zastanowić się nad niezwykłą rolą człowieka w historii kosmosu. To rozważania o stworzeniu, ale także próba usprawiedliwienia Wszechświata. To intymne rozmowy w nocy i niezwykłe zamyślenia nad tym, kim jest Wielki Nieznajomy.

Słońce wychodzi, roboty w domu po pachy, zawodowe, powiedzmy, że wyzwania depczą po piętach, najłatwiej po ciężkim dniu włączyć film/serial(telewizji nadal nie oglądam), niż położyć się z książką. Co zaczynałam jakąś książkę, jeszcze kilku stron nie przeleciałam, a książka przelatywała… z hukiem… w kąt. Czytadła, nie-czytadła, nic mnie nie łapało. Az trafiłam na książkę ks. Hellera. Potrzebowałam mądrej duchowej strawy. Nadal potrzebuję rekolekcji. Dobrych, mądrych, wypalających… I chociaż nie jestem ani teologiem, ani fizykiem sięgnęłam po Hellera.

Czytałam od wtorku. Wielokrotnie zastygałam nad jednym zdaniem myśląc, rozkładając na głoski, na literki, w wielu wymiarach analizowałam. Polecałam ją każdemu komu mogłam. Wam też polecam.

I mogłabym skończyć pisać o tej książce w ten sposób. Być może byłoby to najlepsze rozwiązanie. Nie

umiem opisywać książek genialnych, takich które żywym ogniem wypalają dusze, docierają do najdalszych zakamarków osobowości i wywracają mój sposób myślenia. Chociaż są niepozorne, nie są opasłymi tomami, jak średniowieczne traktaty. „Wszechświat jest tylko drogą. Kosmiczne rekolekcje” to cienka książeczka. Zaczyna nas poruszać od samego wstępu, autor wyjaśnia w jakich okolicznościach, z jakiej inspiracji powstały poszczególne fragmenty.  Ta książka to zlepek kilku wcześniejszych publikacji i chociaż pozornie wszystkie części są sztucznie zebrane i zlepione, i nie pasują do siebie, to gdy zastanowimy się nad sensem, to wspólnie tworzą spójną całość. Inspirującą, dającą do myślenia.

Póki pamiętam, jeśli ktoś – nie wiem – lubi mnie trochę, ma jakiś dług wdzięczności i inne tego typu uczucia nim targają, jest naprawdę wiele książek Hellera i będą one genialnym prezentem dla mnie. Na pewno wyściskam a kto wie… może coś więcej ; ) np. buziaka dam :P

Ks. Michał Heller podejmuje tematy oczywiste, ale trudne. Każdego z nas dręczą pytania egzystencjalne, każdy z nas szuka jakiegoś usprawiedliwienia, powodu dla którego jesteśmy we Wszechświecie, a czy istnieje jakiś sens istnienia Wszechświata? Trafnym jest stwierdzenie, że jeśli istnienie Wszechświata nie ma sensu, tym bardziej bezcelowe jest nasze, tu bytowanie. Ks Heller wychodzi od naukowego spojrzenia na Wszechświat, od wielkiego wybuchu, do pojawienia się człowieka, gdy w ten sposób spojrzy się na losy Ziemi można wyraźnie sobie uświadomić jak wielkim cudem jest istnienie człowieka. To, że jesteśmy to nie jest naturalna konsekwencja Wielkiego Wybuchu, to cudo, łaska, coś wspaniałego.   Ta książka otwiera oczy nie tylko na wspaniałość tego co nas otacza, na ogromne uporządkowanie, ale rzuca też nowe światło na życie człowieka, zwłaszcza na świat wewnętrzny, tak różny od tego co nas otacza, świat wymykający się prawom przyrody, stojący w opozycji do świata materialnego, atakujący bogactwem i ogromnym potencjałem. Uświadomić sobie te cechy – coś pięknego.

Według mnie ta książka to jedna wielka sentencja, zbiór wskazówek, które pomogą spojrzeć na życie z właściwej perspektywy. Zużyłam wiele, wiele zakładek indeksujących na zaznaczenie tych najpiękniejszych, najważniejszych zdań. Moim zdaniem powinien zostać stworzony zeszyt, coś w stylu „Ks Heller na każdy dzień” i tematem do rozważań każdego dnia byłby inny cytat, bo te zdania co sobie zaznaczyłam skłaniają do myślenia, poszerzają horyzonty, są balsamem na zbolałą duszę.

Polecam Wam tę książkę, mocną, dającą do myślenia, mądrą!!

Dostała u mnie na LC maksymalną liczbę gwiazdek, a zasługuje na więcej!!

"Obrona Sokratesa" - Platon

„O Platonie wiemy, iż był nie tylko człowiekiem myśli, ale także wielkim pisarzem. To dzięki jego kunsztowi literackiemu Sokrates stał się w kulturze zachodniej postacią wyjątkową, która do tej pory wzbudza zainteresowanie intelektu i porusza wyobraźnię. Obrona… jest z pewnością najważniejszym i najsławniejszym tekstem budującym taki obraz Sokratesa. To dzięki temu utworowi konflikt Sokratesa z Atenami, tak jak go zobaczył Platon, doczekał się nie tylko ogromnej liczby komentarzy, ale także stał się jednym z kluczowych wydarzeń symbolicznych w historii naszej kultury”. (ze Wstępu)

W marcu przyszła pora na popołudnie z Sokratesem i Platonem. Podtrzymuję nadal postanowienie o czytaniu filozofów.

„Obrona Sokratesa” to wygłoszona przed ateńskim sądem obrona będąca odpowiedzią na oskarżenie o zdradę. Została spisana przez ucznia Sokratesa – Platona. Jest to jeden z najważniejszych tekstów poświęconych poglądom filozoficznym Sokratesa, chociaż sama treść budzi liczne kontrowersje. Mianowicie, niewiadomo ile do oryginalnej mowy dodał Platon. Badacze spierają się ile Sokratesa jest w tej mowie. Biorąc pod uwagę, że badacze spierają się czy Sokrates faktycznie istniał, czy był tylko swoistą ideą filozofa, to spór o ewentualne proporcje Sokratesa w Sokratesie są drobnostką.

Mój egzemplarz „Obrony Sokratesa” pochodzi  z książki wydanej w serii Biblioteka Filozofów, zawiera jeszcze dwa teksty Platona, bowiem to Platon spisał słowa, które przed sądem wygłosił Sokrates.  Jak doszło do tego, że jeden z najważniejszych filozofów starożytnej Grecji stanął przed sądem i został skazany? W 399 roku przed naszą erą Meletos, który nie zapisałby się zapewne w świadomości ludzkości, gdyby nie to, że wniósł przeciwko Sokratesowi skargę, oskarżając go o bezbożność i demoralizowanie młodzieży. Sprawa trafiła przed sąd – Heliaję, a więc trybunał złożony z wybranych losowo obywateli – oto jak się kończy gdy przypadkowa gawiedź bierze sprawiedliwość we własne ręce. 

Platon przytacza nam mowę obronną Sokratesa, pełną mądrości, samoświadomości. Wyważoną. Nigdy nie wpadłam na analogię pomiędzy procesem Sokratesa i Jezusa. Nawet postawa oskarżonych jest podobna. Sokrates zdaje sobie sprawę z tego, że proces jest farsą, czy może być inaczej skoro, jego los jest w rękach przypadkowych ludzi, którzy dają się zwieść emocjom, tezach bez pokrycia i ulegają ułudzie. Dla tego trybunału nie ma znaczenia prawda. Do końca Sokrates manifestuje swoje poglądy a czyni to w  pięknej, retorycznie formie.

Pomimo niewielkiej objętości „Obrona Sokratesa” jest dziełem wymagającym stu procent skupienia, niektórym może przeszkadzać archaiczny styl, trudno sobie wyobrazić jednak, że Sokrates będzie paplał we współczesnych slangach. Wydaje mi się, że tłumacz odwalił ogromną robotę. Dodatkowo przed tekstem źródłowym mamy tekst wprowadzający w realia epoki, tłumacz przybliża również postać Sokratesa, zaś po tekście właściwym mamy opracowanie „Obrony”, co pozwala skonfrontować własne odczucia z tekstem specjalisty.

Śmierć Sokratesa - Jacques-Louis David

Nie jest to lektura lekka, ale bez wątpienia pouczająca i utwierdziła mnie w przekonaniu, że czytanie filozofów nie było pochopną decyzją

"Mowy" - Cyceron

Ze Wstępu wydawcy:
(...) Lektura mów Cycerona, nazwanego przez jemu współczesnych „ojcem ojczyzny”, powinna być obowiązkiem każdego polityka, każdego kto chce publicznie zabierać głos. Cyceron uczy bowiem nie tylko jak mówić mądrze, logicznie i pięknie - uczy przede wszystkim jak za słowo odpowiadać: męstwem, honorem i patriotyzmem.(...)
Mowy stanowią, w życiorysie Marka Tuliusza, najbardziej twórczą dziedzinę jego aktywności publicznej. Dzięki zdolnościom retorycznym zrobił karierę polityczną, zyskał miano obrońcy chylącej się ku upadkowi republiki w Rzymie oraz sprawnego i prawego adwokata. Mowy przyniosły mu ponadczasową sławę wielkiego męża stanu, mędrca i obywatela.

Czytam sobie „Zorkownię” łzy mi jak grochy kapią, więc postanowiłam opisać wrażenia z książki, która, jakkolwiek genialna, jest nieco mniej wzruszająca.  Tak mi się dobrze czytało, że postanowiłam jedną mowę dziennie sobie miarkować. Uwielbiam Cycerona!

Zdaję sobie sprawę, że możecie poddać w wątpliwość czy przeczytanie „Mów” powinno się liczyć jako realizacja wyzwania filozoficznego. Otóż moi Mili, nie wiem… bo filozof domorosły tylko ze mnie jest. Wydaje mi się, że „Mowy” są przesiąknięte poglądami Cycerona, ten mąż stanu wygłaszając mowy, broniąc w ten sposób spraw, jego zdaniem słusznych prezentuje ideał stoika.

Moją ukochaną mową, wciąż i niezmiennie jest słynna Pierwsza Mowa przeciwko Katylinie. Cyceron demaskuje spisek godzący w podstawy ustroju państwa i jak może nawołuje współobywateli do przeciwdziałania, przestrzega i piętnuje.

Mogłabym streścić Wam każdą mowę, rozpisać się o treści i o tym co mnie ruszyło. Zajęłoby to multum miejsca, a Wy uznalibyście mnie za dziwaka. Ja jednak zachęcam Was do sięgnięcia po „Mowy”, poglądy Cycerona są, pomimo upływu lat, niesamowicie aktualne. Cenne, wypowiadane tak jak przystoi to stoikowi. Z umiarem, celnie, bez dbania o własny interes, na piedestale stawiając dobro ogółu, matki ojczyzny.

Lektura ta wiele wniosła do mojego życia, zapewniła mi spokojne wieczory pełne przemyśleń, refleksji.

Nie chcę się rozpisywać, bo każda mowa to osobna opowieść. Spróbujcie poczytać, dajcie się uwieść pięknu starożytnej retoryki, zobaczcie w niej sztukę. Czytając Cycerona człowiek rozumie fenomen mówców. Te mowy są tak sugestywne, że byłam tam niemalże, słuchałam i widziałam Cycerona, upominającego, radzącego. Coś pięknego!

 

"Myśli" - Blaise Pascal

Zbiór fragmentów i notatek, które miały posłużyć Pascalowi jako materiał w pracy nad dziełem życia - O prawdziwości religii chrześcijańskiej. Według Pascala w najważniejszych sprawach, sprawach zbawienia duszy, w dziedzinie etyki i religii, niemożliwe jest osiągnięcie wiedzy pewnej. Jedynym lekarstwem na rozpacz ogarniającą człowieka, wobec nieskończonego i obojętnego nań kosmosu, może być wiara w Boga. Myśli to dzieło zawierające głęboką i przenikliwą analizę ludzkiej kondycji.

Kiedy pod koniec roku 2013 brałam sobie na cel filozofów nie wiedziałam, że ci mędrcy tak mi zakryżyszą początek losu. Miałam przed oczami biografię Sokratesa, opracowanie Tatarkiewicza, pracy na źródłach, prawie zero. I chwyciłam za „Myśli” Pascala, dlaczego? Ano wracając ze spaceru POCZUŁAM, że absolutnie MUSZĘ to zacząć czytać.

Na przykładzie tego filozofa widzę, jak wiele zabrała mi szkoła. Z czym Wam się kojarzy Pascal, pewnie z zakładem i z myślącą trzciną. I tyle idziemy dalej, analizujemy obraz, interpretujemy wiersz. A chodziłam do prestiżowego liceum, na humanistyczno-dziennikarski(?) profil. Powinno nas się nauczyć myśleć. Zresztą podobno o to chodziło w tej reformie. Czy Wy też macie wrażenie, że Was oszukano?

Pascal jest przygnębiający, chociaż nie stworzył swojego systemu filozoficznego, chociaż tyle zaczerpnął od Kartezjusza, jego przemyślenia są ciężkim, surowym tekstem. Pascal, który nawrócił się i stał się gorliwym obrońcą wiary, był od młodości wybitnym matematykiem, a więc umysłem ścisłym, co uświadamia mi, że wbrew pozorom matematyka i filozofia nie leżą na przeciwległych biegunach. Obie dążą do uporządkowania, do znalezienia reguł rządzących światem. O ile matematyka opisuje materię, tak filozofia ma skupić się na duszy.

Nie sposób w pełni zrozumieć Pascala, bez zgłębienia się jansenizm, ruch religijny. Oczywiście w szkole mnie nikt o tym nie uczył. Na szczęście w moim wydaniu „Myśli” we wstępie pokrótce omówiono to zagadnienie. Omówiono skrótowo, gdyż jest to materia rozległą i skomplikowana, ze względu na historię – również problematyczna.

Gdy wiemy, z jakim ruchem Pascal sympatyzował, w jakich warunkach rodziła się jego religijność, w jakich czasach żył, widzimy lepiej jego zamysł, te zapiski miały być obroną chrześcijaństwa. I to widać, , broni chrześcijaństwa, afirmuje zwłaszcza katolicyzm. Jego poglądy nierozerwalnie są związane z chrześcijańską etyką i sposobem patrzenia na świat. Wydaje mi się, że nastrój „Myśli” jest taki, jak u św. Augustyna, co biorąc pod uwagę jansenizm i jego wpływ, jest naturalnie zrozumiałe. To rozważania pełne sceptycyzmu, rozczarowania światem, upatrujące jedynej nadziei i światła w tym co boskie.

Przeczytałam, ale będę musiała się przegryzać jeszcze z jego wnioskami. Wam przyklejam cytat, który mną wstrząsnął, słynny cytat o trzcinie, ale w całości.

Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą. Nie potrzeba iżby cały wszechświat uzbroił się aby go zmiażdżyć: mgła, kropla wody wystarczy aby go zabić. Ale, gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czemś szlachetniejszem, niż to co go zabija, ponieważ wie że umiera, i zna przemoc, którą wszechświat ma nad nim. Wszechświat nie wie nic.
Cała nasza godność spoczywa tedy w myśli. Stamtąd trzeba nam się wywodzić, a nie z przestrzeni i czasu, których nie umielibyśmy zapełnić. Silmy się tedy dobrze myśleć: oto zasada moralności.

Ach, cała ta książka to zbiór mądrych słów, zapisanych często bez związku z poprzednim akapitem, z grubsza pogrupowanych w tematyczne działy. Bliska jest to filozofia, człowiekowi przeciętnemu, bo Pascal dotyka codzienności, cierpienia, zagadnienia sprawiedliwości, próbuje też obalić tezy poprzedzających go filozofów. To interesujące czytać co ludzie myśleli o życiu o bytowaniu o sensie tego wszystkiego tyle wieków przed nami.

Z drugiej strony tchnęło to czytanie na mnie ducha pesymizmu. Pytanie o istotę szczęśliwego życia, odwieczne wciąż bez odpowiedzi. Kolejne pokolenia umierają szukając.

Nie wspomniałam też, że czytałam Pascala w przekładzie Tadeysza Boya-Żeleńskiego, co oczywiście skierowało me myśli w stronę Wzgórz Wuleckich i wojny i ludzi, którzy razem z nim stracili tam życie. I rozmyślam, jakie to wszystko jest marne. Może w tym sceptycyzmie Pascala była jakaś racja?  

W domu, gdyby wiedzieli dlaczego się tak snuję, swoje bym usłyszała, jedyny filozof, tzn. absolwent filozofii, naprawdę inteligentny facet, był sąsiadem Babci, a co za tym idzie, panieńskiego domu mojej Mamy. Teraz jest rozpity i stoczył się okrutnie. W mniemaniu mojej wsi, na filozofii nikt dobrze nie wychodzi. Jedyne co może spotkać "filozofów" to degrengolada.

"Sokrates" - Ryszard Legutko

„Napisanie książki o Sokratesie — pisze Ryszard Legutko — jest dla historyka filozofii tym, czym dla aktora zagranie Hamleta — wielką pokusą oraz życiowym wyzwaniem”. Książka niniejsza to owoc dwudziestoletniej pracy interpretacyjnej autora, ciągłych powrotów do lektur Platona, Ksenofonta, Arystofanesa, Arystotelesa, Plutarcha i innych piszących o Sokratesie. Jego filozofia zawiera wiele składników niejasnych, rodzących sporne interpretacje. Do wszystkich lub niemal wszystkich kwestii spornych autor starał się w swej pracy odnieść: „Historycy filozofii od dawna mówili o myśli Sokratejskiej, że jest pełna paradoksów. Lecz takie określenie jest dopiero postawieniem problemu, nie zaś jego rozstrzygnięciem. Czy paradoksy Sokratejskie dadzą się wyjaśnić i rozwiązać? Odpowiedzi na to pytanie będzie poświęcona niniejsza książka”

Tatarkiewicz i Legutko - o Sokratesie

 Za moich czasów mówiło się, że człowiek uczy się całe życie – z wyjątkiem lat szkolnych. Nie wiem czy to powiedzenie nadal funkcjonuje. Ja doceniam jego aktualność, za każdym razem gdy czytam książkę, która udowadnia mi jak uboga była wiedza, którą posiadłam w czasie szkolnej edukacji. Może nie tyle uboga, co niewystarczająca. Żałuję też straconego czasu, bo przecież tyle mogłabym wiedzieć, gdybym tylko w odpowiednim czasie drążyła, a nie brała, to czego uczono mnie w szkole za pewnik i wyczerpanie tematu. Dziś chcę się podzielić z Wami moim najnowszym olśnieniem, wrażeniami po lekturze „Sokratesa”, książki wybitnej, wspaniałej, może nawet monumentalnej.

czytamy i oblepiamy

Kim był Sokrates wie chyba najmniej rozgarnięty człowiek. Sokrates to sztandar greckiej, antycznej filozofii, paradoksalnie – jak dowiemy się z lektury – jego istnienie poddawane było w wątpliwość. Ręka do góry, komu mówiono o tym w szkole. Pojawiały się głosy, że Sokrates, jako taki, został wykreowany przez Platona. Analiza źródeł wskazuje się potwierdzać bytowanie Sokratesa i jego dosyć wyraźne poglądy, usystematyzowane, poparte metodą predestynujące go do miana filozofa, twórcy systemu i przede wszystko – co jasne dla nas współczesnych, a niekoniecznie oczywiste, dla starożytnych ateńczyków – wyraźnie oddzielić można Sokratesa od sofistów.  Oczywiście aby wyodrębnić poglądy Sokratesa, od poglądów tych, którzy o nim pisali, relacjonowali jego działalność, należy wykonać tytaniczną pracę, której właściwego rezultatu nigdy nie będziemy pewni. Ot paradoks, filozof który nade wszystko cenił wiedzę jako cnotę nie może zostać dostatecznie poznany z powodu braku  źródeł pozwalających nam uzyskać pełną wiedzę. Pewnie Sokratesa by to rozbawiło, sam też przecież celował w ironię!

:)

Na początku profesor Legutko przybliża nam postać filozofa, wyodrębnia postać filozofa z utworów napisanych przez antycznych autorów, którzy w swoich dziełach przedstawiali postać Sokratesa i jego poglądy. Autor wyjaśnia kontekst, wyjaśnia dlaczego wybiera, takie a nie inne dzieła. Naprawdę bardzo solidny wstęp, który dla człowieka nieobeznanego z antykiem, z grecką filozofią, jest trudną przeprawą, ale pouczającą i zachęcającą do wnikliwszych badań nad literaturą antycznej greki. Ja dodatkowo posiłkowałam się jeszcze rozdziałem o Sokratesie z „Historii filozofii” autorstwa prof. Tatarkiewicza. Pozwoliło mi przystąpić do lektury „Sokratesa” z jakimiś wiadomościami, ogólnymi, ale usystematyzowanymi, żebym nie czułą się jak dyletantka. Och w jakim błędzie byłam.  Czy coś mogłoby mnie przygotować do zmierzenia się z autorem podczas lektury? Hmmm doktorat z filozofii? Kilkanaście lat poświęcone zgłębianiu życia i poglądów Sokratesa?  Weszłam więc w tę książkę nieświadoma i głupia, wyszłam – trochę mądrzejsza! A wracać będę do niej na pewno!

ciężka, duża - ćwiczy umysł i mięśnie

To niezwykle drobiazgowe i wnikliwe rozważania poświęcone filozofii Sokratesa, na czynniki pierwsze rozebrane są wszystkie jego poglądy i metody, wszystko jest krytycznie analizowane i krok po kroku interpretowane. Z tej książki wyłania się skrupulatny naukowiec, który z pasją i miłością oddaje się pracy nad zbadaniem wielkiego filozofa. Prof. Legutko nie ogranicza się do odtwórczego przytoczenia poglądów Sokratesa, nie ogranicza się do przytoczenia tego co o nim napisano, ale sam rozważa, wnika szuka właściwych interpretacji, dla mnie obserwowanie tego procesu dedukcyjnego, który doprowadza do udowodnienia tezy, było fascynującym doświadczeniem.

Ta wnikliwość, dokładność, wyczerpywanie tematu, dla mnie było genialną sprawą. Wspominałam Wam, że uczestniczyłam w kursie z historii filozofii, ale tam tylko rozszerzono moją, dosyć podstawową wiedzę wyniesioną z liceum i opanowaną w stopniu pozwalającym zdać rozszerzoną maturę z polskiego. Tak jak na polskim w liceum, tak i na studiach nikt nie stawiał pytań nie poddawał w wątpliwość. Padały hasła, których nikt nie tłumaczył, nie krytykował, nie wytykał błędów.

Pewnie Wam też wlano do głowy, że Sokrates to intelektualizm etyczny, to wiedza jako największa cnota, to koniec z relatywizmem, to metody: elenktyczna i majeutyczna, ale co te pojęcia tak naprawdę znaczą, czy są logiczne, czy zachowanie, słowa Sokratesa potwierdzają taki sposób określania sposobu w jaki uprawiał filozofię?  Nie! Trzeba było wbić do głowy i zapamiętać.

Podobnie sprawa ma się ze słynnym i powtarzanym tak często zdaniem „wiem, że nic nie wiem”, bez przeczytania tej książki nie wiedziałabym jakie reperkusje ma takie stwierdzenie.

Ta książka jest dla mnie filozoficznym odkryciem! Ale…

Nie oszukujmy się nie jest to książka dla każdego. Nie chcę robić z siebie córki Einsteina, ale aby zanurzyć się w wywody prof. Legutki trzeba być człowiekiem oczytanym i dysponującym sporym zasobem słownictwa branżowego a także dobrym słownikiem. Nie wstydzę się przyznać, że sięgałam do słownika, aby sprawdzić co niektóre słowa znaczą, chociaż większość da się wydedukować z kontekstu zdania. Dla mnie, jako osoby, która nie włada greką, ani starożytną, ani współczesną, a greckie litery zna tylko o tyle, o ile(czyli te które widnieją na Paschale oraz te których używałam w szkole), to domyślanie się brzmienia słów zapisanych greckim alfabetem, było jako odczytywanie hieroglifów, przed odnalezieniem kamienia z Rosetty. Zdaję sobie sprawę, że prof. Legutko to nie domorosły filozof i nie pisał tej książki jako gratisu do Teletygodnia. Adresatami tej książki są nie tylko ludzie zainteresowani filozofią, ale posiadający już jakąś wiedzę, umiejętność poruszania się po świecie filozofii, dysponujący odpowiednim zasobem słów.

Powiedziałabym, że ta książka to wyższy poziom wtajemniczenia, dla osób, które zaczynają przygodę z filozofią – stanowczo odradzam.  Mnie zachwyciła, ale ja jestem dziwna(powie Wam to każdy z moich znajomych i członków rodziny).  Marzę o przeczytaniu kolejnych książek prof. Legutki zwłaszcza komentarza do „Obrony Sokratesa”.

Polecam osobom zainteresowanym Sokratesem i filozofią. Zobaczycie, po prostu WOW!

W tak udany sposób zainaugurowałam Filozoficzne wyzwanie
1/12

Są rzeczy na niebie i na ziemi, o których się filozofom nie śniło

Coraz częściej mi się marzy skompletowanie porządnej filozoficznej biblioteczki. Marzy mi się też poznawanie filozofów ze źródeł, a nie tylko z opracowań teoretycznych(których swoją drogą niewiele czytam). Nie ukrywam, że moja miłość do filozofii rozpoczęła się na studiach. Na pierwszym roku musiałam zaliczyć kurs Historii filozofii, biblią w tym temacie były trzy tomy prof. Tatarkiewicza, który będzie stanowił mój punkt wyjścia. 

Przez następne 12 miesięcy, chciałabym przeczytać 12 dzieł wielkich filozofów, ale również jakieś opracowania. Czuję, że moja wiedza jest uboga. Nieco tylko większa niż była na I roku, a może nawet i to nie, bo przecież przez tyle lat z głowy mi sporo uleciało.

Dokładnie w 2006 roku tuż przed Bożym Narodzeniem, nabyłam, widoczne na pierwszym zdjęciu w bannerze tomy Tatarkiewicza, tom pierwszy jest nieobecny, gdyż leży przy Maminym łóżku i woła, aby Matkosia nadrobiła filozoficzne braki i mogła pojąć o czym rozprawia Jej córka, po dłuższym rozmyślaniu. 

Moja lista do przeczytania
"Sokrates" - Ryszard Legutko(opracowanie i specyficzna biografia filozofa)
"Mowy" - Cyceron(kocham tego faceta)
"Myśli" - Pascal
"Wyznania" św. Augustyn
"Obrona Sokratesa" - Platon
"Tako rzecze Zaratustra" - Nietzsche
"Zasady filozofii prawa" - Hegel
"Jak błądzić skutecznie Prof. Zbigniew Mikołejko w rozmowie z Dorotą Kowalską"
"O religii" - Schopenhauer
"Dialogi" - Konfucjusz
"Religia w obrębie samego rozumu" - Kant
"O szczęściu" - Tatarkiewicz

Nie wszystkie te książki mam, więc sporo zależy od tego co uda mi się zdobyć. To taki plan minimum. Zobaczymy czy uda się zdobyć coś więcej... Jak mój kolega z liceum stwierdził filozofem się jest, a nie się to studiuje. Ja nie rozszczę sobie pretensji do miana filozofki, ale w poszukiwaniu swojej drogi, chcę mieć świadomość tego, co ludzie przede mną wymyślili jako odpowiedzi na nurtujące ludzkość pytania.

Zachęcam Was do dołączenia się, nie trzeba wklejać bannerków, ani nic w tym stylu. Chciałabym, aby to wyzwanie wzbudziło w kimś refleksję, odczarowało filozofię, postrzeganą jako nudny bełkot i rozmyślania nad amforą wina, ludzi, którzy nie mają nic lepszego do roboty.
Dla mnie filozofia to piękno, to odwieczne poszukiwanie, odpowiedź na krzyk duszy szukającej sensu w życiu!

Wracam do Sokratesa... zanim się udam na seans Hobbita(mamy już zaklepane bilety :)) ) coś poczytam.