"Książę. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego" - Monika Śliwińska [ kolejny trup z półki za mną]

 

Boy-Żeleński to postać fundamentalna dla przedwojennej literatury. Od dziecka w domu miałam książki w jego tłumaczeniu. Chociaż o zakupie tej biografii zadecydowały; po pierwsze świetne recenzje, a po drugie to, że kojarzy mi się ze Lwowem. Może to nie jest najweselsze skojarzenie, ale to w jaki sposób skończył życie i jak długo musiał czekać na sprawiedliwość, naprawdę sprawiło, że mam do niego sentyment. Z tej książki dowiemy się mnóstwa ciekawostek o nim, o tym jak ciekawą postacią był. Ech, dwudziestolecie międzywojenne, jaki to był okres pełen barwnych postaci, A, że to wszystko działo się przy oceanach alkoholu, jednej wielkiej imprezie i ogromie skandali? No cóż…

 

Historia mężczyzny, który wyprzedzał swoje czasy. Fascynująca podróż po różnych epokach.

Co właściwie wiemy o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim? I dlaczego powinniśmy wiedzieć więcej?

Tadeusz Boy-Żeleński, jedna z najważniejszych postaci Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Wpływowy krytyk teatralny i zaciekły polemista. Kampanie publicystyczne o prawa kobiet (stworzył hasło: „Piekło kobiet”),świadome macierzyństwo, rozdział Kościoła od państwa przysporzyły mu wrogów na wielu stronach sceny politycznej.

Pisarz uwielbiany przez rzesze czytelników, dla przeciwników – „notoryczny demoralizator”. Tłumacz i wydawca; zawdzięczamy mu polskie wydania Niebezpiecznych związków, Dziejów Tristana i Izoldy oraz cyklu W poszukiwaniu straconego czasu. Mistrz literackich prowokacji i autopromocji.

Prywatnie melancholik i introwertyk. W licznych romansach szukał przyjaźni i więzi intelektualnej. Taki związek stworzył z publicystką Ireną Krzywicką.

Monika Śliwińska odkrywa nieznane dotąd fakty z życia Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Z doświadczeń, konfliktów wewnętrznych i niejednoznacznych wyborów rekonstruuje biografię, którą czyta się jak wciągającą powieść.

Urodził się w inteligenckiej rodzinie, jego matka była pisarką, zafascynowaną Narcyzą Żmichowską, ojciec był kompozytorem. Był spokrewniony z Tetmajerami. Od najmłodszych lat interesował się literaturą, chadzał do teatru, ale gdy przyszło do wyboru ścieżki zawodowej wybrał bardzo rozsądnie, bo medycynę, podczas gdy jego starszy brat poszedł na prawo. Studia nie szły mu bezproblemowo. Młody Boy kilkukrotnie je przerywał, ale finalnie studia skończył, nawet pracował nad habilitacją, chociaż autorka nie znalazła dowodów na otwarty przewód. Już w czasie studiów zaprzyjaźnił się z artystami z tamtej epoki, bardzo dużą rolę w jego życiu odegrała znajomość z Przybyszewskim, który wraz z żoną prowadził dom bardzo otwarty. A że Stasiu miał lekką rękę do pieniędzy, to i Boy mu dopomagał, zresztą to w tym okresie sam przesadzał z kartami i z fascynacją do Dagny – żony Przybyszewskiego. Wprawdzie Żeleński kojarzy nam się głównie z literaturą, ale był utalentowanym lekarzem, pisał artykuły, ale także działał społecznie w spółdzielni Kropla mleka na rzecz karmienia niemowląt, co jak na owe czasy było nowatorskim pomysłem. W międzyczasie wyjeżdżał na zagraniczne stypendia, w tym oczywiście do Francji. Czytając tę biografię poznajemy świat bohemy, artystycznego Krakowa i Warszawy. To nie tylko opowieść o jednym człowieku, ale o intelektualnym środowisku barwnych umysłów. Czyta się rewelacyjnie.

 

Takie książki jak ta, przypominają mi dlaczego lubię czytać biografie, dlaczego lubię historię. Długie życie Żeleńskiego było bogate w wydarzenia. Urodził się niedługo po klęsce powstania styczniowego, ale dorastał w Polsce pod zaborami, pod berłem Franciszka Józefa, jeszcze służył w c.k. armii, ale doczekał odzyskania niepodległości. Później brał udział w całym tym chaosie, odbudowie kraju, nie uciekał od tematów trudnych, jak chociażby temat antykoncepcji, kontroli urodzeń, co było tematem burzliwych dyskusji. Nawet losy Żeleńskiego po wybuchu wojny nie są wolne od kontrowersji, dziś nieźle by oberwał za pracę na sowieckiej uczelni. Chociaż nam kojarzy się z literaturą, w końcu to dzięki niemu mogliśmy poznać wybitne dzieła francuskiej literatury, to jednak zginął z lekarzami, skończył w bezimiennym dole, a jego żona musiała sądownie dochodzić uznania za zmarłego.

Nie wiem, czy lubię Tadeusza Boya Żeleńskiego, trochę hulaka, ale człowiek tytanicznej pracy, wielkiego intelektu, wielowymiarowa postać. Warto było ją poznać bliżej.