poniedziałek, 24 listopada 2014

"Pan Tadeusz" - Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, wydany po raz pierwszy w 1834 roku w Paryżu, to arcydzieło polszczyzny, epos narodowy, który stał się dla wielu pokoleń niewyczerpanym źródłem natchnień, fundamentem patriotycznych wzorów i przywołań pięknych, starodawnych szlacheckich tradycji. Można w nim jak w wiecznie żywym zwierciadle zobaczyć dawne gusta i obyczaje, stroje, zabawy i popularne potrawy, podziały stanowe, rytuały i sposoby rozumienia świata. 
Prawdopodobnie w końcu roku 1833 Autor donosił Klaudynie Potockiej, że kończy swoje, najmłodsze dziecko, które jako najmłodsze najbardziej teraz lubi, a w lutym 1834 pisał do swego przyjaciela, Antoniego Odyńca: „Tadeusza wczoraj skończyłem. Pieśni ogromnych dwanaście. Wiele marności, wiele też dobrego: będziesz czytał. Co tam najlepsze to obrazki z natury kreślone naszego kraju i naszych obyczajów domowych”.
Niniejsza edycja poematu, wzbogacona pięknymi ilustracjami Michała Elwiro Andriollego, oparta została na wydaniu przygotowanym wg rękopisu i pierwszych dwu wydań (w tym korekty doń wykonanej przez samego Autora) opracowanym przez zespół naukowy kierowany przez prof. Konrada Górskiego dla Zakładu Naukowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.


Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie: historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem.

Nie oszukujmy się, jesteśmy najprawdopodobniej ostatnim pokoleniem, które będzie znała prawdziwy, pełny tytuł epopei narodowej. Zwierzchności oświatowe uznały, że pora zakończyć epoki katowania niewinnych dziatek wierszowanymi opisami z Pana Tadzia i należy bidaka wyrzucić ze szkół. Mam nadzieję, że chociaż niektórzy poznają tę piękną książkę i nie zidiocieją do reszty.

Gwoli jasności, mój tekst nie rości sobie pretensji do naukowej recenzji, profesjonalnego tekstu, to struga myśli osoby, która Pana Tadeusza pokochała od pierwszego czytania. A!! o dziwo nie przepadam za Mickiewiczem! Wolałam zawsze i wolę nadal Julka Słowackiego, za jego melancholię, za melodię, za tęsknotę i smutek, który wylewa się z każdej strofy. W Słowackim jest smutek i pokora, natomiast Mickiewicz nawet jak pisze o smutku czuć dumę, pychę. A przynajmniej ja tak to odbieram, bo go nie lubię. 
Lubię pojedyncze wiersz, bo "Do M***" Jest mistrzowskie, powiedzcie, że nigdy się nie czuliście jak podmiot liryczny?


"Pan Tadeusz" był w moim domu dziełem ważnym, nie wiem więc dlaczego(aczkolwiek ubolewam nad tym) w domu mojej Siostry jest już "chorym nudziarstwem". W moim domu, egzemplarz dziadkowy, był czczony niczym relikwie i do szkoły brać mi go nie było wolno. Oczywiście żadnej wersji z opracowaniem, ale nie miałam tak ślicznego wydania jak to wydane przez MG. Arcydzieło. Książka do oglądania, podziwiania



Oczywiście wszyscy znamy Inwokację, jeśli chcecie przyszpanować, po "na niej z rzadka ciche grusze siedzą", kontynuujcie "śród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju, na pagórku niewielkim we brzozowym gaju...". Nie zrobicie większego wrażenia rozbierając się do naga. Inwokacja jest piękna, wzruszająca i śpiewna i autentycznie przenosi nas tam gdzie pragnie Mickiewicz, ale chyba dopiero tym razem odkryłam piękno Epilogu, po macosze go traktujemy, a jest piękny, tragicznie smutny

Jedyne szczęście, kto w szarej godzinie
Z kilku przyjaciół usiadł przy kominie,
Drzwi od Europy zamykał hałasów,
Wyrwał się z myślą ku szczęśliwym czasom
I dumał, myślił o swojej krainie...

(...)

I przyjaciele wtenczas pomogli rozmowie,
I do piosnki rzucali mnie słowo za słowem -
Jak bajeczne żurawie nad dzikim ostrowem,
Nad zaklętym pałacem przelatując wiosną
I słysząc zaklętego chłopca skargę głośną,
Każdy ptak chłopcu jedno pióro zrucił,
On zrobił skrzydła i do swoich wrócił...

 
Epilog Pana Tadeusza
Czuję się trochę staro piszące te słowa, ale Pan Tadeusz to moja młodość, to szkolne spory o to, że Wojski nie miał na imię Natenczas, skoro: 
Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty
Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty
Jak wąż boa,
(jako jedyna upierałam się, że Natenczas to nie jest imię Wojskiego i sprawa rozbiła się aż o autorytet naszej nauczycielki).

czy można się w tych wersach nie zakochać?


Za każdym razem gdy słyszę narzekania na tę ksiażkę, że nudna, że to tortury, aż coś we mnie krzyczy "Jakim cudem", wsłuchajcie się w melodię wiersza, poczujcie przestrzeń, piękno, harmonię świata, który żyjąc w cieniu wielkiej polityki, troski o Ojczyznę, kocha się i wadzi. Poczujcie odwiecznie dylematy i kochanków problemy:
 
Ilustracje Michał Elwiro Andriolli
"Ja - rzekła Telimena - nie chcę ci zagradzać
Drogi do sławy, szczęściu twojemu przeszkadzać!
Jesteś mężczyzną, znajdziesz kochankę godniejszą
Serca twojego, znajdziesz bogatszą, piękniejszą!
470 Tylko dla mej pociechy niech wiem przed rozstaniem,
Że twoja skłonność była prawdziwem kochaniem,
Że to nie był żart tylko, nie rozpusta płocha,
Lecz miłość; niech wiem, że mnie mój Tadeusz kocha!
Niech słowo <> jeszcze raz z ust twych usłyszę,
Niech je w sercu wyryję i w myśli zapiszę;
Przebaczę łacniej, chociaż przestaniesz mnie kochać,
Pomnąc, jakeś mnie kochał..." - I zaczęła szlochać.

Ponieważ moi Rodzice byli normalniejsi niż ja, przeto nie czytali mi Pana Tadeusza do snu, gdym w kolebce była(ja swoim dzieciom bym czytała :P ), ale dla mnie ta książka jest taka sielska, taka piękna, jak dziecięca kraina, wyostrzająca zalety, zacierająca wady. Moim zdaniem Pan Tadeusz to część każdego Polaka, symbol naszej tożsamości. Nie znaczy to, że mamy utożsamiać się ze szlachecką tradycją, li i jedynie, to raczej suma naszych pragnień i tęsknot, tego co każdy z nas nosi, gdzieś głęboko w sobie. 



 I zabijcie mnie, wyśmiejcie, nie wiem, ale zawsze płaczę na Księdze dziesiątej... 


Nie dajcie Panu Tadeuszowi zgnić w niepamięci....
poloneza czas zacząć!!
Takie były zabawy, spory wone lata. Śród cichej wsi litewskiej

22 komentarze:

  1. Mnie "Pan Tadeusz" nie porwał, ale doceniam fakt, że powstał taki utwór.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tutaj mimowolnie chylę czoło, bo to monumentalne dzieło

      Usuń
  2. A ja tych autorów, których większość po okresie edukacji (albo podczas niej) nienawidzi lubię :). Pan Tadeusz jest naprawdę świetną lekturą, podobnie jak Trylogia, Chłopi czy Nad Niemnem

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja byłam przekorna i nigdy nie znielubiłam lektur ;)

      Usuń
  3. Uwielbiam Pana Tadeusza i podkradnę Twój pomysł, poczytam mojej Asi do snu:) Odwrotnie mam, lubię Mickiewicza, nie przepadam za Słowackim, pojedyncze utwory mi się podobają, a jeśli wziąć pod uwagę trzech wieszczów, to Krasiński jest dla mnie synonimem nudy. Co do lektur to większość to naprawdę świetne książki, a niszczy je przymus czytania w szkole. Taka Lalka, uwielbiam, Zbrodnia i kara, Mistrz i Małgorzata, Wesele, Pan Tadeusz no rewelacja po prostu. Ale już np. Lord Jim, Ludzie bezdomni czy CIerpienia młodego Wertera to dla mnie droga przez mękę:)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Podkradaj, ja nie mam komu czytać :( nawet Meli nie mam w domu :)
      Cierpienia Młodego Wertera są ciągle aktualne, przypominam sobie o nim jak czytam wpisy nastolatek na FB :D

      Usuń
  4. A ja czytałam mojej Asi do snu, jak była niemowlęciem! Teraz czytamy "Lokomotywę" i tym podobne, ale przyjdzie taki dzień, że wrócimy do "Pana Tadeusza". Mama kocha, to i dziecko pokocha, nie ma innej opcji.
    Pozdrawiam
    Dorota J.

    OdpowiedzUsuń
  5. Chciałabym mieć takie nowe wydanie :) Mam starą książkę, która już się rozlatuje, próbowałam czytać w liceum, gdy była zadana jako lektura, ale nie dałam rady... Może teraz bardziej podszedłby mi jednak ,,Pan Tadeusz" :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Piękne, jest po prostu. Rozlatującą też mam. :)
      Sądzę, że mógłby CIę zachwycić :)

      Usuń
  6. Ja mam chętkę na wydanie z Zielonej Sowy :) Trzeba by sobie przypomnieć wreszcie, bo czytałam jako lekturę a później już nie...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja mam jakieś z Grega ;) i ledwo Tadka skońćzyłam już znowu skaczę po fragmentach

      Usuń
  7. Ja mam 8 róznych wydan Tadka, najstarsze, podziadkowe, z lat 20-tych - bo juz dziadek w szkole wital sie z gaska. A oni wykreslili "Pana Tadeusza" z programu????!!!!! Skandal! Przerabialam go dwa razy- w podstawówce i w liceum (jestem przedgimnazjalna). Uczylam sie na pamiec Inwokacji, Koncertu Jankiela... "Ody do mlodosci" wieszcza juz nie wspomne. A "Sonety krymskie"? Przeciez to arcydzielo! I na prawde nie wierze, ze ktos, kto nigdy Mickiewicza nie czytal z przymusu, siegnie po niego z wlasnej woli. Duza czesc jego uroku lezy wlasnie w tych szkolnych anegdotkach typu Natenczas Wolski. Pozbawiaja dzieciaki przyszlych wspomnien! Terminator by sie tu przydal...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Podobno w LO jeszcze nie w całości, ale sądzę, że można mieć mature i go nie przerabiać.
      Zgadzam się z Tobą, wątpię by ktoś po Mickiewicza sięgał sam z siebie, skoro przez lata wpojono mu że to nuda.

      Usuń
  8. Mam wielki sentyment. Mama czytała mi kiedy byłam mała. Piękny język. I ja muszę się również przyznać, że zbieram "Tadki".

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Brawo dla Mamy!! Ja niby nie zbieram, ale tych wydań też by się zebrało :)

      Usuń
  9. Ależ piękny wpis! Aż mnie zachęciłaś do powrotu do Mickiewicza!!! Nie raz się przekonałam, że po 20 latach jest zupełnie inny odbiór książki...Cytowane słowa Telimeny kojarzą mi się od razu z piosenką Jopek i Żebrowskiego, był czas, że słuchałam jej często i jak tylko czytam te słowa, melodia budzi mi się w głowie:)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuje !! Piosenki tej słuchałąm wczoraj prawie cały wieczór :))

      Usuń
  10. Kocham "Pana Tadzia" :D i się tego nie wstydzę ;)
    Nie wiem, czy widziałaś - chyba Ci się spodoba: http://mamtalent.tvn.pl/wideo,1912,v/trzylatek-recytuje-pana-tadeusza,1336389.html

    ps. Chyba zdublował Ci się któryś akapit... albo mój komp już fiksuje :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nie wiem jakim cudem ten dubel się trafił, ale już ok :)

      Mam teraz sporo stresu, chyba znowu zacznę Tadzia

      Usuń
  11. Zajęcia z romantyzmu na studiach zabiły we mnie miłość do tej książki :( mam nadzieję, że kiedyś mi to minie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. I dlatego cieszę się w sumie, że nie studiowałam filologii polskiej

      Usuń

To dużymi literami: KAŻDY KOMENTARZ ZAWIERAJĄCY LINK - WYLATUJE- WIELOKROTNIE PROSIŁAM, NIE ODNOSIŁO SKUTKU, TERAZ Z AUTOMATU I BEZ CZYTANIA.

A teraz grzecznie i klasycznie ; ) bo bardzo Was przecież lubię : )

Witaj Gościu, cieszy mnie Twoja wizyta, cieszę się, że chcesz pozostawić ślad po tym, że przeczytałeś to miałam do powiedzenia.

Proszę :) komentuj, ale pamiętaj :)

Każdy głos w dyskusji jest dla mnie ważny. Każdy komentarz jest czytany, na komentarz każdego czytelnika staram się odpowiedzieć.

Jeśli chcesz coś powiedzieć, zwrócić uwagę, a komentarz pod danym postem będzie niewłaściwy - z boku podałam adres mejlowy

Nie spamuj, nie jestem nastolatką, więc nie pisz "Super, zapraszam do mnie". To właśnie jest spam, takie komentarze usuwam. Napisz coś merytorycznego, a na pewno zaciekawisz mnie i odwiedzę Twoją stronę.

Chcesz mnie obrazić? Wyzwać? Wyśmiać moje poglądy, czy mnie, jako mnie? Daruj sobie! Jesli szydzisz, lub obrażasz moich czytelników, lub po prostu naruszasz netetykietę, komentarz również wyleci.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Wg. Autorów ( w trakcie tworzenia)

Agata Christie (51) Agata Pruchniewska (1) Agatha Christie (16) Agnieszka Kaluga (1) Agnieszka Krakowiak-Kondracka (1) Agnieszka Lingas-Łoniewska (10) Agnieszka Wojdowicz (3) Aleksander Jażwiński (1) Aleksander Makowski (1) Aleksandra Szarłat (2) Alex Bellos (1) Alice Hoffman (1) Alina Białowąs (2) Aly Cha (1) Alyson Richman (1) Ałbena Grabowska (3) Ałbena Grabowska-Grzyb (4) Amy Hatvany (2) Andrzej Andrusiewicz (2) Andrzej Chwalba (1) Andrzej Grembowicz (1) Andrzej Kępiński (1) Andrzej Markowski (2) Angele Lieby (1) Angelika Kuźniak (1) Ann Brashares (1) Ann Wroe (1) Anna Bikont (1) Anna Fincer-Ogonowska (1) Anna Gavalda (1) Anna Herbich (3) Anna J. Szepielak (2) Anna Jean Mayhew (1) Anna Moczulska (1) Anna Nejman (1) Annabel Pitcher (1) Anne Brontë (2) Anne O'Brien (1) Anne Tyler (1) Antoni Słonimski (1) Antonina Kozłowska (2) Arael Zurli (1) Arthur Conan Doyle (1) Astrid Lindgren (4) Barbara Mutch (1) Barbara O`Neal (4) Barbara Sęk (1) Barbara Wachowicz (1) Becky Wade (1) Bill Bryson (1) Bolesław Prus (2) Bożena Keff (1) Brenda Reid (1) Brigitte Hamann (1) Brygida Grysiak (1) Carla Montero (1) Carlos Ruiz Zafón (2) Carrie Snyder (1) Cat Patrick (1) Cecelia Ahern (1) Cecilia Samartin (1) Cesarina Vighy (1) Chandra Hoffman (1) Charles Dickens (4) Charles Frazier (1) Charlotte Brontë (5) Cheryl Strayed (1) Chesley McLaren (1) Chris Columbus (1) Chris Fabry (1) Chris Grabenstein (1) Christian Jacq (1) Christina Baker-Kline (2) Chufo Llorens (1) Claire North (1) Clara Sanchez (1) Claude Quétel (1) Clive Staples Lewis (2) Colin Campbell (1) Colleen Hoover (2) Colleen McCullough (1) Conor Grennan (1) Consilia Maria Lakotta (2) Dan Brown (1) Daniel Silva (2) Danielle Steel (1) Danuta Awolusi (1) Danuta Pytlak (1) Dario Fo (1) Debbie Macomber (2) Denis Brian (1) Denis Diderot (1) Denise Hildreth Jones (1) Dennis Lehane (1) Diana Gabaldon (7) Diane Chamberlain (12) Doda Około-Kułak (1) Dodie Smith (1) Donald Spoto (2) Dorota Combrzyńska-Nogala (1) Dorota Gąsiorowska (2) Dorota Golińska (1) Dorota Ponińska (1) Dorota Terakowska (2) Dorothea Johnson (1) Dorothy Rowe (1) Dörthe Binkert (1) Douglas Smith (1) E. Lockhart (1) Edward Rutherfurd (2) Eileen Goudge (1) Eliza Orzeszkowa (2) Elizabeth Cooke (3) Elizabeth Gaskell (5) Elizabeth Haran (3) Elżbieta Cherezińska (4) Emilia Sokolik (1) Emily Jane Brontë (1) Emma Donoghue (1) Eowyn Ivey (1) Eric Lomax (1) Erin Morgenstern (1) Eugen Ruge (1) Eva Weaver (1) Ewa Bauer (2) Ewa Stachniak (2) Ewa Wróbel (1) Federico Moccia (4) Fern Britton (1) Fern Michaels (1) Florian Illies (1) Francine Rivers (3) Francis Hackett (1) Francis Scott Fitzgerald (1) Francoise Giroud (1) Gardner Raymond Dozois (1) Gavin Extence (2) George Orwell (1) George R.R. Martin (7) Georgia Bockoven (1) Gigi Buffon (1) Giovannino Guareschi (5) Glenys Carl (1) Grażyna Jeromin-Gałuszka (1) Greg King (1) Gregg Olsen (1) Grzegorz Sokołowski (1) Grzegorz Strzelczyk (1) Håkan Nesser (1) Hanna Cygler (3) Harper Lee (1) Helen Fielding (2) Helen Rappaport (1) Helena Mniszkówna (1) Helga Hoškova-Weissowá (1) Hellmut Andics (1) Henning Mankell (2) Henryk Sienkiewicz (1) Holly Peterson (1) Horacio Verbitsky (1) Ibn Warraq (1) Igor Sokołowski (3) Ismet Prcić (1) Iwona J. Walczak (3) Izabela Jung (1) Izabela Sowa (1) Izabella Frączyk (1) J.J. Renert (1) Jacek Dehnel (2) Jacek Hugo-Bader (1) Jacek Lusiński (1) Jadwiga Czajkowska (1) Jakub Puchalski (1) Jan Łoziński (1) Jan Miodek (2) Jan Paweł II (1) Jan Wróbel (1) Jane Austen (7) Janina Fedorowicz (1) Jaroslav Hašek (1) Jaume Cabré (2) Jaume Collel (1) Jean des Cars (2) Jean-Christophe Brisard (1) Jean-Jacques Sempé (1) Jean-Paul Roux (1) Jeannette Kalyta (1) Jennifer Kaufman (1) Jennifer Teege (1) Jennifer Worth (1) Jerzy Bralczyk (3) Jerzy Niemczuk (2) Jerzy Sosnowski (1) Jewgienij Wodołazkin (1) Jill Barnett (1) Jill Mansell (1) Joanna Konopińska (1) Joanna Marat (1) Joanna Szczęsna (1) Joanne Harris (1) Joanne Kathleen Rowling (13) Jodi Picoult (22) John Borrell (1) John Boyne (1) John Carlin (1) John Curran (1) John Green (1) John Grogan (1) John Ronald Reuel Tolkien (7) John Seeney (1) Jojo Moyes (6) Jolanta Król (1) Jolanta Kwiatkowska (1) Jon Ronson (1) Jonathan Littell (1) Jordi Pons Salas (1) Joyce Maynard (1) Józef Witko (2) Julia Alvarez (1) Julia Child (1) Julia P. Gelardi (1) Julian Tuwim (2) Julie Lawson Timmer (1) Julie Orringer (1) Jürgen Thorwald (6) Justin Go (1) Justin Peacock (1) Justyna Wydra (2) Ka Hancock (1) Kamil Janicki (2) Kard. Jorge Mario Bergolio (2) Karen Dionne (1) Karen Karbo (1) Karen Mack (1) Karolina Frankowska (1) Karolina Lanckorońska (1) Katarina Mazetti (2) Katarzyna Archimowicz (3) Katarzyna Bonda (6) Katarzyna Kołczewska (2) Katarzyna Kwiatkowska (5) Katarzyna Michalak (14) Katarzyna Zyskowska-Ignaciak (5) Kate Lord Brown (1) Katherine Webb (3) Kathryn Taylor (1) Keith Lowe (1) Kerstin Ekman (1) Kiera Cass (5) Kristina Sabaliauskaitė (1) Krzysztof Sadło (1) Krzysztof Ziemiec (2) ks. Jan Twardowski (1) Laila El Omari (1) Laurens van der Post (1) Leah Fleming (1) Lena Najdecka (1) Leslie Carroll (1) Levi Henriksen (1) Lily Koppel (1) Linda Green (2) Lisa Genova (3) Lisa Kleypas (1) Lisa Scottoline (1) Liv Tyler (1) Louisa May Alcott (1) Louise Walters (1) Lucy Ferriss (1) Lucy Maud Montgomery (8) Lucyna Olejniczak (1) Ludwig Winder (1) Ludwik Stomma (1) Łukasz Maciejewski (1) Łukasz Orbitowski (1) M.L. Stedman (1) Maciej Karpiński (1) Maciej Stuhr (1) Magda Gessler (1) Magdalena Grzebałkowska (3) Mag­da­lena Knedler (1) Magdalena Kordel (4) Magdalena Kulus (1) Magdalena Tulli (1) Maja Łozińska (1) Małgorzata Gutowska - Adamczyk (4) Małgorzata Halber (1) Małgorzata Hayles (1) Małgorzata Łukowiak (1) Małgorzata Maj (1) Małgorzata Musierowicz (15) Małgorzata Szejnert (1) Małgorzata Tusk (1) Małgorzata Warda (2) Mandy Hale (1) Marc Llewellyn (1) Marcin Górka (1) Marcin Mastalerz (2) Marcin Prokop (2) Marcin Wilk (1) Marcin Zaremba (1) Marek Aureliusz (1) Marek Grechuta (1) Marek Ławrynowicz (1) Marek Rybarczyk (2) Margaret Dilloway (1) Margaret Mitchell (1) Maria Dąbrowska (2) Maria Kruger (2) Maria Krüger (1) Maria Sveland (1) Maria Ulatowska (3) Marilyn Brant (1) Marina Stepnova (1) Mariola Pryzwan (1) Marion Zimmer Bradley (1) Mariusz Szczygieł (4) Mariusz Urbanek (6) Mariusz Wilka (1) Mariusz Ziomecki (1) Marta Kisiel (2) Martha Grimes (1) Martin Sixsmith (1) Matthew Quick (1) Melchior Wańkowicz (1) Melissa Hill (1) Meredith Goldstein (1) Mhairi McFarlane (2) Michał Heller (1) Mieczysław Mokrzycki (1) Mike Carson (1) Mira Suchodolska (1) Miriam Karmel (1) Mitch Albom (3) Monika A. Oleksa (6) Monika Szwaja (10) Nadine Gordimer (1) Natasha Walker (1) Ned Vizzini (1) Olle Lönnaeus (1) Papież Franciszek (2) Patrick Ness (1) Patrick Pesnot (1) Paul Arden (1) Paullina Simons (3) Penny Jordan (1) Peter Heller (1) Peter Kreeft (1) Platon (1) Pola Kinski (1) Priscille Sibley (1) Rachel Hauck (2) Rebecca Johns (1) Regina Brett (5) René Goscinny (1) Richard Paul Evans (6) Richard Phillips Feynman (3) Robert Galbraith (3) Robert J. Woźniak (1) Roma Ligocka (3) Ryszard Legutko (1) Sally Bedell Smith (1) Sam Pivnik (1) Samantha Hayes (1) Samantha van Leer (1) Sarita Mandanna (1) Seré Prince Halverson (1) Shelley Emling (1) Stanisław Zakościelny (1) Stephanie Evanovich (1) Stephenie Meyer (2) Sue Eckstein (1) Sue Woolmans (1) Sylwia Chutnik (1) Szymon Hołownia (12) Szymon Sokolik (1) Terry Pratchett (2) Trygve Gulbranssen (4) Tullio Avoledo (1) Victoria Twead (2) Walter R. Brooks (2) Wiesław Myśliwski (2) Wilkie Collins (2) Yrsa Sigurdardóttir (5) Zośka Papużanka (1)

Pogoda w mojej okolicy