sobota, 23 maja 2015

"Nad Niemnem" - Eliza Orzeszkowa

XIX-wieczna powieść polska. Dzieje miłości Jana i Justyny ukazane na tle panoramicznego obrazu życia ziemiaństwa polskiego w dolinie nadniemieńskiej, zagrożonego przez popowstaniową politykę caratu, jednak mocno trzymającego się ziemi. Trudom codziennego życia bohaterów patronuje przyroda.

Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono!...
Tymczasem, przenoś moją duszę utęsknioną
Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,
Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;

Są lektury, które cieszą się zdecydowanie złą sławą. W poczet takowych zaliczyć trzeba „Nad Niemnem”, zmorę wielu uczniów szkół średnich. Czasami myślę, że książki tej fankami są tylko starsze polonistki. Na szczęście jest to tylko żartobliwy stereotyp, wielu uczniów nie poszło za falą nienawiści i uśpienia i pokochało dzieło Orzeszkowej miłością pierwszą i prawdziwą, ponad dekadę, w tym zacnym gronie znalazłam się ja. Dostałam od Matecznika własny egzemplarz na mikołaja w I LO, zaczęłam czytać i przepadłam. Od tamtego pierwszego czytania, wracałam w okolice Niemna wielokrotnie. Ponieważ nie jestem polonistką, a w szkole nie była to moja obowiązkowa lektura(już wtedy obowiązywały tylko fragmenty, u nas całość była dla chętnych za ekstra stopień), nie musiałam czytać na czas, tylko się delektowałam.


Eliza Orzeszkowa zabiera nas w wielce malownicze okolice, na Kresy, gdzie płynie Niemen, gdzie pomimo upływu lat od upadku ostatniego powstania, wciąż kultywuje się polskość. No właśnie… kultywacja pamięci, różnie z tym bywa, są osoby którym wciąż bliskie są ideały za które ich bliscy szli w ogień walki, inni walczą o ziemię, jeszcze inni uważają, że powstanie było głupotą i trzeba o nim zapomnieć – zachowania tych ostatnich autorka jednoznacznie nie pochwala.  Książka miała nosić tytuł mezalians i faktycznie tych mezaliansów jest wiele. Jeden do skutku nie doszedł co nie przyniosło szczęścia ani Anzelmowi, ani Marcie, dwóm wspaniałym postaciom, które wnoszą wiele wzruszeń i mądrości do powieści. Z drugiej zaś strony związek pomiędzy równymi czyli Benedykt i Emilia, też nie są wzorem małżeńskiej harmonii. „Nad Niemnem” to powieść wielowątkowa, o miłości, patriotyzmie, odpowiednich wzorcach i postawach. Mamy w niej wspaniale skonstruowanych bohaterów, tych pozytywnych; Witold, Benedykt, Marta, Justyna, Kirłowa ale i tych negatywnych Zygmuś, Różyc, Kirło.
Wielką szkodę poniosło polskie szkolnictwo na wycofaniu tej książki z kanonu lektur. Fragment o Janie i Cecylii znałam jeszcze z lat pacholęcych i wzruszał mnie bardzo. Nie wiem czy ja – jak Justyna melancholiczką nie jestem bo co i raz to sentyment do polskiej klasyki do mnie wraca.
Dla mnie ta książka jest nierozerwalnie związana z ekranizacją, którą od dziecięctwa Mateczka moja jako piękne filmu mi na przykład stawiała. Nie mogę sobie wyobrazić innej Emilki, która w wygląda inaczej niż w książce, ale jest genialnie zagrana, takoż i nieodżałowanej pamięci pan Zakrzeński do ostatniego tchu mego będzie Benedyktem „panie, ten tego tam”. Marta z cholerą i Anzel z „dla jakiej przyczyny”. I tacy nieoczywiści ale cudowni Justyna i Janek, wspaniała polska romantyczna para, wznosząca się ponad sfery, połączona miłością do siebie, do ziemi, do pracy.

Powiecie, że jestem sentymentalna i naiwna, że dałam się porwać romansowi jaki nam zaserwowała Orzeszkowa, faceci powiedzą, że  w ułudzie żyję, sądząc że jest na świecie kobieta która wybierze chatę we wsi, zamiast milionów Różyca – a ja odpowiem, jestem i żyję : ) ja uwielbiam takie historie, porywają mnie. Nawet opisy przyrody mi nie przeszkadzają, bo i one mają swój kresowy urok, piękno które trzeba sobie wyobrazić i poczuć, a dlatego czytamy, dla takich porywów.

Polecam – ja jestem zakochana i może na serial zaraz przyjdzie pora : D

19 komentarzy:

  1. Kiedy chodziłam do szkoły "Nad Niemnem" też było lekturą uzupełniającą, nie sięgnęłam po nią - skutecznie odstraszyła mnie obiegowa opinia o potwornie nudnych opisach przyrody. Wróciłam do niej kilka lat temu, lekturę zakończyłam zachwycona. Z każdą kolejną książką Orzeszkowa stawała się moją ulubioną autorką.

    OdpowiedzUsuń
  2. Kocham "Nad Niemnem" od pierwszego przeczytania.. Tak jak "Dewajtisa" Rodziewiczówny.....

    OdpowiedzUsuń
  3. Jezu, jak mi się ta książka podobała, jak czytałam ją w liceum! Uwielbiam Nad Niemnem do dziś, muszę ją sobie przypomnieć :)

    OdpowiedzUsuń
  4. mnie też się ta książka podobała - a najbardziej opisy :)

    OdpowiedzUsuń
  5. Dziękuję Ci za tę recenzję! Bo ja kocham 'Nad Niemnem'. Byłam jedyną osobą w klasie (wliczając nauczycielkę - bo się nam przyznała), która lubiłam czytać 'Nad Niemnem'. Lubię też 'Dewajtis'. Może dlatego, że wychowałam się 'na łonie natury'. Nie omijałam opisów przyrody, przeciwnie, widziałam w nich swój dom. Ale uważam, że to bardzo mądra książka: zarówno wątek romansowy, jak i patriotyczny.

    A ludzie przyczepili książce niesprawiedliwą łatę.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tej powieści Rodziewiczówny nie znam, a chodzi za mnę teraz "Między ustami a brzegiem pucharu"

      Usuń
    2. Będąc w liceum przeczytałam wszystkie książki Rodziewiczówny. Ponoć dobre są przedwojenne adaptacje filmowe jej książek.
      Jest jeszcze 'Drewniany różaniec'.

      Usuń
    3. 'Dewajtis' to taki romans na tle lasów Żmudzi. Tytułowy Dewajtis to drzewo, dąb.
      Mamy rodzinę i problemy społeczne z wynaradawianiem w tle.
      Ciekawa rzecz.

      Usuń
  6. Ja też zaliczam się do tych, którzy kochają "Nad Niemnem" - od pierwszego przeczytania w wieku 14 lat, czyli jeszcze w podstawówce. I, co ciekawe, lubię zwłaszcza opisy przyrody, ziół nadniemieńskich.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Właśnie zaczęłam hodowlę ziół na parapecie

      Usuń
    2. W 'Nad Niemnem' mamy opisy ziół?

      Usuń
    3. botanikiem nie jestem, ale Orzeszkowa, tego zielska całą masę opisuje :P

      Usuń
    4. Ja cały czas zwracałam uwagę na zachody słońca, ale tym ziołom też się przyjrzę.

      Usuń
  7. Witam, ja również zakochałam się w tej powieści. W liceum to była lektura - przez omyłkę wypożyczyłam II-gi tom rozpoczynający się długą i barwną charakterystyka Pani Andrzejowej. Przebrnęłam - i wtedy coś zaskoczyło. Teraz rytualnie czytam powieść co roku w lipcu bo nie potrafię sobie wyobrazić początku lata bez wycieczki nad Niemen. Uwielbiam Benedykta, Fabiana, Kirłową i Terenię. Cudowna powieść - i te opisy przyrody.... Wciąż pozostaję pod wrażeniem plenerów z filmu....

    OdpowiedzUsuń
  8. Witam, ja również zakochałam się w tej powieści. W liceum to była lektura - przez omyłkę wypożyczyłam II-gi tom rozpoczynający się długą i barwną charakterystyka Pani Andrzejowej. Przebrnęłam - i wtedy coś zaskoczyło. Teraz rytualnie czytam powieść co roku w lipcu bo nie potrafię sobie wyobrazić początku lata bez wycieczki nad Niemen. Uwielbiam Benedykta, Fabiana, Kirłową i Terenię. Cudowna powieść - i te opisy przyrody.... Wciąż pozostaję pod wrażeniem plenerów z filmu....

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Oooo chciałabym zobaczyć Niemen. Opisy i bohaterowie - poezja

      Usuń
    2. Z zeszłorocznym Zwierciadle był artykuł o współczesnym Niemnie. Z fotografiami. Poezji nie ma....
      Dysponuję nim. Jeśli chcesz...

      Usuń
  9. Zaczęłam czytać w liceum, ale mi nie podeszła. Minęło 10 lat.. teraz pewnie bardziej bym ją zrozumiała, a że już nie lektura na pewno chętniej bym przeczytała i zrozumiała :)

    OdpowiedzUsuń
  10. Uwielbiam czytać i czytam właściwie wszystko. Podchodziłam do "Nad Niemnem" przynajmniej pięć razy jednak książka okazała się dla mnie powieścią nie do przejścia. Widziałam ekranizację też mnie nie zachwyciła. No cóż. Rzecz gustu, a o gustach się nie dyskutuje ;)

    OdpowiedzUsuń

To dużymi literami: KAŻDY KOMENTARZ ZAWIERAJĄCY LINK - WYLATUJE- WIELOKROTNIE PROSIŁAM, NIE ODNOSIŁO SKUTKU, TERAZ Z AUTOMATU I BEZ CZYTANIA.

A teraz grzecznie i klasycznie ; ) bo bardzo Was przecież lubię : )

Witaj Gościu, cieszy mnie Twoja wizyta, cieszę się, że chcesz pozostawić ślad po tym, że przeczytałeś to miałam do powiedzenia.

Proszę :) komentuj, ale pamiętaj :)

Każdy głos w dyskusji jest dla mnie ważny. Każdy komentarz jest czytany, na komentarz każdego czytelnika staram się odpowiedzieć.

Jeśli chcesz coś powiedzieć, zwrócić uwagę, a komentarz pod danym postem będzie niewłaściwy - z boku podałam adres mejlowy

Nie spamuj, nie jestem nastolatką, więc nie pisz "Super, zapraszam do mnie". To właśnie jest spam, takie komentarze usuwam. Napisz coś merytorycznego, a na pewno zaciekawisz mnie i odwiedzę Twoją stronę.

Chcesz mnie obrazić? Wyzwać? Wyśmiać moje poglądy, czy mnie, jako mnie? Daruj sobie! Jesli szydzisz, lub obrażasz moich czytelników, lub po prostu naruszasz netetykietę, komentarz również wyleci.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Wg. Autorów ( w trakcie tworzenia)

Agata Christie (51) Agata Pruchniewska (1) Agatha Christie (16) Agnieszka Kaluga (1) Agnieszka Krakowiak-Kondracka (1) Agnieszka Lingas-Łoniewska (10) Agnieszka Wojdowicz (3) Aleksander Jażwiński (1) Aleksander Makowski (1) Aleksandra Szarłat (2) Alex Bellos (1) Alice Hoffman (1) Alina Białowąs (2) Aly Cha (1) Alyson Richman (1) Ałbena Grabowska (3) Ałbena Grabowska-Grzyb (4) Amy Hatvany (2) Andrzej Andrusiewicz (2) Andrzej Chwalba (1) Andrzej Grembowicz (1) Andrzej Kępiński (1) Andrzej Markowski (2) Angele Lieby (1) Angelika Kuźniak (1) Ann Brashares (1) Ann Wroe (1) Anna Bikont (1) Anna Fincer-Ogonowska (1) Anna Gavalda (1) Anna Herbich (3) Anna J. Szepielak (2) Anna Jean Mayhew (1) Anna Moczulska (1) Anna Nejman (1) Annabel Pitcher (1) Anne Brontë (2) Anne O'Brien (1) Anne Tyler (1) Antoni Słonimski (1) Antonina Kozłowska (2) Arael Zurli (1) Arthur Conan Doyle (1) Astrid Lindgren (4) Barbara Mutch (1) Barbara O`Neal (4) Barbara Sęk (1) Barbara Wachowicz (1) Becky Wade (1) Bill Bryson (1) Bolesław Prus (2) Bożena Keff (1) Brenda Reid (1) Brigitte Hamann (1) Brygida Grysiak (1) Carla Montero (1) Carlos Ruiz Zafón (2) Carrie Snyder (1) Cat Patrick (1) Cecelia Ahern (1) Cecilia Samartin (1) Cesarina Vighy (1) Chandra Hoffman (1) Charles Dickens (4) Charles Frazier (1) Charlotte Brontë (5) Cheryl Strayed (1) Chesley McLaren (1) Chris Columbus (1) Chris Fabry (1) Chris Grabenstein (1) Christian Jacq (1) Christina Baker-Kline (2) Chufo Llorens (1) Claire North (1) Clara Sanchez (1) Claude Quétel (1) Clive Staples Lewis (2) Colin Campbell (1) Colleen Hoover (2) Colleen McCullough (1) Conor Grennan (1) Consilia Maria Lakotta (2) Dan Brown (1) Daniel Silva (2) Danielle Steel (1) Danuta Awolusi (1) Danuta Pytlak (1) Dario Fo (1) Debbie Macomber (2) Denis Brian (1) Denis Diderot (1) Denise Hildreth Jones (1) Dennis Lehane (1) Diana Gabaldon (7) Diane Chamberlain (12) Doda Około-Kułak (1) Dodie Smith (1) Donald Spoto (2) Dorota Combrzyńska-Nogala (1) Dorota Gąsiorowska (2) Dorota Golińska (1) Dorota Ponińska (1) Dorota Terakowska (2) Dorothea Johnson (1) Dorothy Rowe (1) Dörthe Binkert (1) Douglas Smith (1) E. Lockhart (1) Edward Rutherfurd (2) Eileen Goudge (1) Eliza Orzeszkowa (2) Elizabeth Cooke (3) Elizabeth Gaskell (5) Elizabeth Haran (3) Elżbieta Cherezińska (4) Emilia Sokolik (1) Emily Jane Brontë (1) Emma Donoghue (1) Eowyn Ivey (1) Eric Lomax (1) Erin Morgenstern (1) Eugen Ruge (1) Eva Weaver (1) Ewa Bauer (2) Ewa Stachniak (2) Ewa Wróbel (1) Federico Moccia (4) Fern Britton (1) Fern Michaels (1) Florian Illies (1) Francine Rivers (3) Francis Hackett (1) Francis Scott Fitzgerald (1) Francoise Giroud (1) Gardner Raymond Dozois (1) Gavin Extence (2) George Orwell (1) George R.R. Martin (7) Georgia Bockoven (1) Gigi Buffon (1) Giovannino Guareschi (5) Glenys Carl (1) Grażyna Jeromin-Gałuszka (1) Greg King (1) Gregg Olsen (1) Grzegorz Sokołowski (1) Grzegorz Strzelczyk (1) Håkan Nesser (1) Hanna Cygler (3) Harper Lee (1) Helen Fielding (2) Helen Rappaport (1) Helena Mniszkówna (1) Helga Hoškova-Weissowá (1) Hellmut Andics (1) Henning Mankell (2) Henryk Sienkiewicz (1) Holly Peterson (1) Horacio Verbitsky (1) Ibn Warraq (1) Igor Sokołowski (3) Ismet Prcić (1) Iwona J. Walczak (3) Izabela Jung (1) Izabela Sowa (1) Izabella Frączyk (1) J.J. Renert (1) Jacek Dehnel (2) Jacek Hugo-Bader (1) Jacek Lusiński (1) Jadwiga Czajkowska (1) Jakub Puchalski (1) Jan Łoziński (1) Jan Miodek (2) Jan Paweł II (1) Jan Wróbel (1) Jane Austen (7) Janina Fedorowicz (1) Jaroslav Hašek (1) Jaume Cabré (2) Jaume Collel (1) Jean des Cars (2) Jean-Christophe Brisard (1) Jean-Jacques Sempé (1) Jean-Paul Roux (1) Jeannette Kalyta (1) Jennifer Kaufman (1) Jennifer Teege (1) Jennifer Worth (1) Jerzy Bralczyk (3) Jerzy Niemczuk (2) Jerzy Sosnowski (1) Jewgienij Wodołazkin (1) Jill Barnett (1) Jill Mansell (1) Joanna Konopińska (1) Joanna Marat (1) Joanna Szczęsna (1) Joanne Harris (1) Joanne Kathleen Rowling (13) Jodi Picoult (22) John Borrell (1) John Boyne (1) John Carlin (1) John Curran (1) John Green (1) John Grogan (1) John Ronald Reuel Tolkien (7) John Seeney (1) Jojo Moyes (6) Jolanta Król (1) Jolanta Kwiatkowska (1) Jon Ronson (1) Jonathan Littell (1) Jordi Pons Salas (1) Joyce Maynard (1) Józef Witko (2) Julia Alvarez (1) Julia Child (1) Julia P. Gelardi (1) Julian Tuwim (2) Julie Lawson Timmer (1) Julie Orringer (1) Jürgen Thorwald (6) Justin Go (1) Justin Peacock (1) Justyna Wydra (2) Ka Hancock (1) Kamil Janicki (2) Kard. Jorge Mario Bergolio (2) Karen Dionne (1) Karen Karbo (1) Karen Mack (1) Karolina Frankowska (1) Karolina Lanckorońska (1) Katarina Mazetti (2) Katarzyna Archimowicz (3) Katarzyna Bonda (6) Katarzyna Kołczewska (2) Katarzyna Kwiatkowska (5) Katarzyna Michalak (14) Katarzyna Zyskowska-Ignaciak (5) Kate Lord Brown (1) Katherine Webb (3) Kathryn Taylor (1) Keith Lowe (1) Kerstin Ekman (1) Kiera Cass (5) Kristina Sabaliauskaitė (1) Krzysztof Sadło (1) Krzysztof Ziemiec (2) ks. Jan Twardowski (1) Laila El Omari (1) Laurens van der Post (1) Leah Fleming (1) Lena Najdecka (1) Leslie Carroll (1) Levi Henriksen (1) Lily Koppel (1) Linda Green (2) Lisa Genova (3) Lisa Kleypas (1) Lisa Scottoline (1) Liv Tyler (1) Louisa May Alcott (1) Louise Walters (1) Lucy Ferriss (1) Lucy Maud Montgomery (8) Lucyna Olejniczak (1) Ludwig Winder (1) Ludwik Stomma (1) Łukasz Maciejewski (1) Łukasz Orbitowski (1) M.L. Stedman (1) Maciej Karpiński (1) Maciej Stuhr (1) Magda Gessler (1) Magdalena Grzebałkowska (3) Mag­da­lena Knedler (1) Magdalena Kordel (4) Magdalena Kulus (1) Magdalena Tulli (1) Maja Łozińska (1) Małgorzata Gutowska - Adamczyk (4) Małgorzata Halber (1) Małgorzata Hayles (1) Małgorzata Łukowiak (1) Małgorzata Maj (1) Małgorzata Musierowicz (15) Małgorzata Szejnert (1) Małgorzata Tusk (1) Małgorzata Warda (2) Mandy Hale (1) Marc Llewellyn (1) Marcin Górka (1) Marcin Mastalerz (2) Marcin Prokop (2) Marcin Wilk (1) Marcin Zaremba (1) Marek Aureliusz (1) Marek Grechuta (1) Marek Ławrynowicz (1) Marek Rybarczyk (2) Margaret Dilloway (1) Margaret Mitchell (1) Maria Dąbrowska (2) Maria Kruger (2) Maria Krüger (1) Maria Sveland (1) Maria Ulatowska (3) Marilyn Brant (1) Marina Stepnova (1) Mariola Pryzwan (1) Marion Zimmer Bradley (1) Mariusz Szczygieł (4) Mariusz Urbanek (6) Mariusz Wilka (1) Mariusz Ziomecki (1) Marta Kisiel (2) Martha Grimes (1) Martin Sixsmith (1) Matthew Quick (1) Melchior Wańkowicz (1) Melissa Hill (1) Meredith Goldstein (1) Mhairi McFarlane (2) Michał Heller (1) Mieczysław Mokrzycki (1) Mike Carson (1) Mira Suchodolska (1) Miriam Karmel (1) Mitch Albom (3) Monika A. Oleksa (6) Monika Szwaja (10) Nadine Gordimer (1) Natasha Walker (1) Ned Vizzini (1) Olle Lönnaeus (1) Papież Franciszek (2) Patrick Ness (1) Patrick Pesnot (1) Paul Arden (1) Paullina Simons (3) Penny Jordan (1) Peter Heller (1) Peter Kreeft (1) Platon (1) Pola Kinski (1) Priscille Sibley (1) Rachel Hauck (2) Rebecca Johns (1) Regina Brett (5) René Goscinny (1) Richard Paul Evans (6) Richard Phillips Feynman (3) Robert Galbraith (3) Robert J. Woźniak (1) Roma Ligocka (3) Ryszard Legutko (1) Sally Bedell Smith (1) Sam Pivnik (1) Samantha Hayes (1) Samantha van Leer (1) Sarita Mandanna (1) Seré Prince Halverson (1) Shelley Emling (1) Stanisław Zakościelny (1) Stephanie Evanovich (1) Stephenie Meyer (2) Sue Eckstein (1) Sue Woolmans (1) Sylwia Chutnik (1) Szymon Hołownia (12) Szymon Sokolik (1) Terry Pratchett (2) Trygve Gulbranssen (4) Tullio Avoledo (1) Victoria Twead (2) Walter R. Brooks (2) Wiesław Myśliwski (2) Wilkie Collins (2) Yrsa Sigurdardóttir (5) Zośka Papużanka (1)

Pogoda w mojej okolicy