"Dowcip i mądrość. Zytaty, paradoksy i aforyzmy. Od starożytności do XIX wieku" - Jolanta Szymska-Wiercioch, Wojciech Wiercioch

 

Wiem, że wiele moli książkowych darzy szczególną atencją cytaty. Mają specjalne kajeciki(ostatnią próbę systematycznego notowania miałam chyba w 2006), Wydawnictwo Mg wychodzi naprzeciw tym upodobaniom i oddaje do naszych rąk zbiór cytatów. Książka jest solidna. W twardej oprawie z okładką przewrotną i oryginalną. Bezdyskusyjnie wpada w oko i jest dobrym pomysłem na prezent. Książka napisana przez Wojciecha Wierciocha i Jolantę Szymską-Wiercioch, autorski duet już wydawał takie zbiory – niestety ich nie czytałam, więc ich twórczość będę oceniała z czystą kartą. Czytałam ją przez kilka dni, moim zdaniem – nie da się czytać jednym tchem, tzn. jest to fizycznie wykonalne, ale moim zdaniem wówczas książka zmęczy. Zresztą, chyba każdy będzie miał swój sposób na zagłębianie się w takie zbiory.

 

"Królowa Wiktoria" - Lytton Giles Strachey

Pod wpływem serialu The Crowm wróciła moda na brytyjską rodzinę królewską, a dodatkowo najnowszy sezon pokazał życie przodków Elżbiety II. Oczywiście serial nie sięgał aż do czasów królowej Wiktorii, ale życie tej władczyni było żywe w pamięci Brytyjczyków, gdy Elżbieta II wstępowała na tron, wszak do epoki wiktoriańskiej odwołuje się Churchill w porywającej mowie po śmierci króla. Polecam serial o Wiktorii na HBO, a jak ma się do życia monarchini niniejsza biografia?

 

"Cywilizacja komunizmu" - Leopold Tyrmand

Dla pewnego pokolenia proza Leopolda Tyrmanda jest kultowa, a on sam naleźy do twarzy buntu, niezależności. Moja przygoda z tym autorem trwa od dekady, gdy Mama namówiła mnie na zakup jednej z jego powieści i dała mi do zrozumienia, że ona Tyrmanda lubi i szanuje i chce czytać. Tak książki Tyrmanda zaczęły się u nas w domu pojawiać, prócz jego powieści zaroiło się od dzienników, listów, wspomnień, biografii. No obsesja. Wydawnictwo MG wydało książkę Tyrmanda o komunizmie, czyli o czymś bardzo mu współczesnym, dla nas - żyjących w XXI wieku jest to już egzotyczny temat, który znamy ze wspomnień rodziców i historii, ale dzięki takim książkom możemy przyjrzeć się bliżej.

"Matka" - Maksym Gorki

Maksym Gorki to nazwisko, które przewija się w kontekście socrealizmu. W Polsce obecnie nie jest jakoś szalenie popularny. Był twarzą socrealizmu i literacką ikoną w Związku Radzieckim. Gdyby dziś żył, byłby celebrytą, bożyszczem partii, jego twarz atakowałaby nas z każdego książkowego Instagrama. Ponieważ w jego czasach media nie były aż tak rozwinięte, to niestety niecały świat go znał i kochał, ale Związek Radziecki robił, co mógł, by z rozmachem zachwalać jego twórczość. Jego powieść "Matka" to jedna z jego pierwszych powieści, jej wydanie to początki socjalizmu, a zwróćcie uwagę, że to sam początek XX wieku, minie kilkanaście lat nim lud się ostatecznie zbuntuje, obali cara, wznieci rewolucję i idee, o których wspomina ta książka, przynajmniej w teorii zatriumfują.

Powieść Maksyma Gorkiego wydana w 1906 roku, pierwszy w pełni socrealistyczny utwór, obrazujący narodziny ruchu robotniczego. Powstała na fali doświadczeń Gorkiego związanych z przedrewolucyjną demonstracją majową w Sormowie k. Niżnego Nowgorodu w 1902 roku. Utwór trzykrotnie zekranizowano.

Gorki od wczesnego dzieciństwa ciężko pracował fizycznie. Napatrzył się na nędzę i niedolę robotników i chłopów rosyjskich. Jego krytyka porządku carskiego, mieszczaństwa, władz wypływa z jego przeżyć i obserwacji. Jest zafascynowany ruchami socjaldemokratycznymi, w nich widzi ratunek na głęboką niesprawiedliwość społeczną. Matka to jego manifest, napisany 12 lat przed rewolucją październikową (której był przeciwnikiem). To jego opis stanu współczesnego sytuacji; szarej, brudnej i nędznej rosyjskiej prowincji początku XX wieku, fabryk w których robotnicy pracują po 10-12 godzin dziennie. Opis przemocy aparatu państwa i właścicieli, która powiela się w domach, gdzie króluje wódka i tyrania.

Żadnej nadziei, żadnej dobrej chwili. Jedyny promyk to buntująca się przeciw odwiecznemu porządkowi młodzież i jej piękne marzenia o równości i sprawiedliwości.

Pelagia Własowa, kobieta prosta, pokorna i głęboko religijna, żyje wraz z brutalnym mężem-alkoholikiem oraz buntującym się przeciwko nędzy i upokorzeniu, synem, Pawłem. Gdy Paweł zostaje przewodniczącym partii socjaldemokratycznej w miasteczku i zaczyna organizować w swoim domu spotkania z towarzyszami, za swoją działalność trafia do więzienia. Matka głęboko stara się zrozumieć syna, jego filozofię i cele.

Gorki wierzył w nowa ideę, która zwała się Socjalizmem (później, gdy Lenin zaczął ją realizować stał się wobec niej krytyczny), wierzył że istnieje taki ustrój społeczny, który wyrówna szanse, da powszechną edukację, powszechną służbę zdrowia, godne życie tym wynędzniałym, szarym ludziom.

Bo czyż nie jest tak, że wszyscy w to wierzymy, że wszyscy pragnęlibyśmy, by już nie było więcej nędzy, głodu, poniżenia. By niesprawiedliwość zniknęła z naszego świata.

Czy nie warto o to walczyć?

Tytułowa matka to wtórna analfabetka z prowincji. Ma męża alkoholika, który jest typowym przykładem wiejskiej patologii, pije, bije, a umiera, bo nie zgadza się na leczenie, bo w końcu wiadomo, że w szpitalu ludzi zabijają. Jego zabije nie szpital, a nieleczona przepuklina. Syn wkrótce po śmierci ojca angażuje się w socjalizm, a w owym czasie są to poglądy wywrotowe, za które grożą surowe kary. Jednak Paweł jest idealistą, widzi w nich nadzieję na lepsze jutro. Angażuje się coraz bardziej, a wpatrzona w swego syna matka, chce być częścią jego życia i sama staje się działaczką, bo przecież syn ma na pewno rację. Tak jak w "Pieśni o Rolandzie", bohater umiera i jest to honor i synonim wzniosłości. Tak w tej książce bohaterowie zostają schwytani albo pobici i to też ma natchnąć młodych adeptów systemu, by wzruszyli się do łez i zacisnąwszy pięści, poszli ruszać z posad bryłę świata.

Kojarzycie takie bajki dla dzieci, które są nasączone morałami, jak tort babci ponczem? Właśnie taka jest ta książka. To jest manifest, propaganda w wersji powieściowej, za wszelką cenę trzeba pokazać wroga ideologii, jako złego, podłego, bez sumienia i wspaniałych idealistów. Po pierwsze bohaterowie są tacy, że większość osób w tamtym czasie mogła się z nimi utożsamiać. O ich wartości nie decyduje pieniądz, ba nie decyduje wykształcenie czy wybitne umiejętności. Oni są oddani sprawie, do samego końca i to ma być gloryfikowane. Jak dla mnie ta książka ma niezwykły walor poznania innego sposobu pisania. Początków socrealizmu, który w Polsce kojarzy się z siermiężnymi rzeźbami i szarymi budynkami bez polotu. Ta książka jest tak kiczowata, że aż momentami zabawna, chociaż za Stalina, za taką recenzję miałabym pewne miejsce w transporcie na Syberię.

Książka recenzowana dla portalu Duże Ka

"Vera" - Elizabeth von Arnim [ studium obnażania złudzeń]

Z prozą Elizabeth von Arnim pierwszy raz spotkałam się pierwszy raz z dziewięć lat temu. Książka o ogrodzie podobała mi się, ale jakoś ogromnego entuzjazmu nie odczułam. Gdy przeczytałam zapowiedź najnowszej książki, owszem byłam ciekawa, ale miałam jednak ambiwalentne uczucia. Zaczęłam czytać i porwała mnie ta książka. Ogromnie też ją przeżywałam, miałam ochotę zamordować bohatera i potrząsnąć bohaterką. Chociaż książka ma już swoje lata, to jednak pewne mechanizmy są uniwersalne i opierają się próbie czasu. Na pewno godna uwagi lektura. Niesamowicie emocjonująca, chociaż urywa się w takim momencie, że dręczy mnie ciekawość. Warto się od czasu, do czasu tak zapomnieć w czytaniu.  

"Wschód is good" - Paweł Krysa

pomimo,  że politycy próbują nam wmówić, że nasze stosunki ze Wschodem są złe, to jednak na poziomie zwykłych ludzi dogadujemy się nieźle. Wiadomo ludzie są różni, ale my Polacy mamy za sobą długą historią wyjazdów za wschodnią granicę, w końcu w czasie ustroju słusznie minionego, wyjazdy do ZSRR były popularną destynacją zarobkową, ale nie tylko. Współcześnie coraz częściej spotykam się ze znajomymi, których ciągnie właśnie w tamtą stronę, podczas, gdy kilka lat temu gdy mówiłam, że chcę jechać do Rosji, czy odwiedzić znowu Lwów spotykałam się ze zdziwieniem. Nie tylko ja, próbę odczarowanie tamtych ziem podejmuje w swojej książce Paweł Krysa, który wraz z żoną rusza na Ukrainę, do Rosji, na Białoruś czy do Gruzji. Dodatkowo przekazuje honorarium z tej książki na hospicjum, co jest bardzo miłym gestem. 

"Alfabet Tyrmanda" - Leopold Tyrmand

Dla większości z nas ten rok upływa pod znakiem epidemii, mało kto pamięta, że nasz Sejm ustanowił ten rok, rokiem Leopolda Tyrmanda. Muszę Wam przyznać, że ja długo nie kojarzyłam tej postaci. Znowu, w szkole nie mówiło się o nim wcale, biblioteki na prowincji też nie były bogate w jego książki, gdyby nie moja Mama, umknąłby mi całkiem. Zanim MG zaczęło wznawiać jego książki, to Ona uparła się, żebym szukała tych starych powieści w internecie. Później kompletowałam ten księgozbiór, robiąc jej prezenty. Zrozumiecie więc dlaczego musiałam mieć tę najnowszą książkę. To pozycja absolutnie obowiązkowa, dla wielbicieli Tyrmanda, pozwala go bliżej poznać i wejść do jego świata.

"Spokojnie. To tylko Rosja" - Igor Sokołowski

Dziewiątego maja miała się odbyć uroczysta parada, jak co roku z okazji końca wojny. Od lat marzyłam, że pojadę chociaż a to brak paszportu, a to ogrom biurokracji związany z wjazdem do Rosji wciąż stawał mi na drodze. Koronawirus zmienił plany nam wszystkim, ja siedzę w domu, parada była odwołana. Miałam czytać w ten dzień wznowiony właśnie reportaż Spokojnie to tylko Rosja, ale coś mi wypadło. Równo tydzień później chwyciłam za książkę, którą już znam, bo czytałam autora od pierwszych wydań tych reportaży. Wciąż czekam na więcej.  Nowa okładka jest zupełnie inna niż ta z pierwszego wydania(muszę w końcu odzyskać tę poprzednią książkę) 

"Dobre żony" - Louisa May Alcott

Był kiedyś czas, gdy pisano powieści dla dziewcząt skromne, sentymentalne, umoralniające, ale tak pełne ciepła, że pomimo upływu dekad są wciąż klasyką. O Małych kobietkach słyszał chyba każdy, powieść wielokrotnie ekranizowana, najnowsza ekranizacja w polskich kinach pojawiła się na początku tego roku, ale ja nie dotarłam, bo najpierw chciałam przeczytać książkę, a później byłam chora, aż w końcu kina zamknęli. Wiedziałam mniej więcej o czym będzie kontynuacja, bo jak wspomniałam, książka jest klasyką odniesienia do niej pojawiają się w różnych utworach, a moim ukochanym odniesieniem jest odcinek Przyjaciół w którym Joey czyta tę książkę. No i filmy zwykle ekranizują dwa tomy. Dlatego najlepiej, korzystając z tego, że Mg wydało dwa te tomy w tak cudnej szacie graficznej, warto przeczytać całość, a może cała saga ukaże się cała saga. 

"Prokurator Alicja Horn" - Tadeusz Dołęga Mostowicz

W prozie Tadeusza Dołęgi Mostowicza zakochałam się już dawno temu, opowieść o profesorze Wilczurze była tak wciągająca, że swego czasu zaczytywałam się tą książką w autobusie warcząc na zagadujących przystojnych chłopaków, bo wolałam wiedzieć co będzie dalej. Chciałabym powiedzieć, że tego żałuję, ale tak naprawdę do dziś wolę pyszną lekturę od przyziemnej gadki-szmatki. Gdy zobaczyłam, że Wydawnictwo MG wydaje kolejną książkę o której wcześniej nie słyszałam, ani nie widziałam w bibliotekach. Warto wznawiać starocie. Nie byłam wprawdzie w stanie przekonać się do Nikodema Dyzmy, chociaż moja Mama jest fanką, byłam ciekawa, czy polubię Alicję Horn. Pani prokurator w takich czasach zapowiadało się ciekawie.

"Cztery kobiety: Filomena, Lotka, Beatrice, Garcinda"- Paul Heyse

Od lat życie kobiet stanowiło inspirację dla twórców. Kobiety są wdzięcznym tematem. Może ich życie nie było tak dynamiczne jak mężczyzn, ale świat ich przeżyć zdecydowanie jest bogaty.  Tutaj dostać mamy książkę, która sportretuje cztery niewiasty i nas wzruszy. Czy taka obietnica nie będzie na wyrost? Na pewno przyciąga uwagę okładka. Każdy kto lubi piękno zwróci na nią uwagę. O autorze słyszałam pierwszy raz  dlatego tym łatwiej było nie mieć po prostu żadnych oczekiwań. Ani dobrych ani złych. Chociaż przyznam się Wam, że do książek tak cienkich a jeszcze podzielonych na mniejsze części podchodzę sceptycznie, boję się, że nie zdążę się wciągnąć. To mój największy problem z mniejszymi formami. 

"Pieniądze mojej pani" - Wilkie Collins

Wydawnictwo MG zasłynęło wznowieniami klasyki. Wiele książek cieszyło się swego czasu wielką renomą, ale upływ czasu zatarł je w ludzkiej pamięci, dzięki takim wznowieniom możemy po prostu cieszyć się nimi na nowo i tak naprawdę odkrywamy je. Ja właśnie dzięki wznowom dowiedziałam się o powieściach Collins, bo próżno było ich u mnie szukać. Nie mam niestety wszystkich jego książek, ale to co czytam jest zachęcające, żeby wziąć się i nadrobić.  Tym razem na tapet trafiła powieść Pieniądze mojej pani, nie słyszałam o tej książce, nie widziałam zbyt wielu recenzji, no ale cóż, dzięki temu nie mogłam się jakoś bardzo nastawić ani na super hurra, ani jakoś przypuszczać, że będzie dno stulecia. Umówmy się, poprzednie książki jednak jakoś mnie do tej przygody, podświadomie przygotowały.. 

"Chata za wsią" - Ignacy Kraszewski

Z Ignacym Kraszewskim jest jak z denaturatem, każdy słyszał, ale nie każdy miał dość odwagi/desperacji żeby spróbować, facet był tak literacko płodny, że beneficjencie 500+ mogą tylko zazdrościć. Szczerze, do tej pory nie dałam rady. Gdy miałam ochotę, na fali ekranizacji Starej baśni to odpadłam. Dlaczego zdecydowałam się na tę książkę? Bo na starość robię się sentymentalna i chcę czytać klasykę. Pewnie do końca życia nie dam rady przeczytać wszystkich jego książek, ale ufałam, że dobry początek z Chatą za wsią będzie  okazją żeby nadrobić inne powieści. To jak jest z tym Kraszewskim co prawie każdemu myli się z Krasickim. Będzie hit czy kit, zachwyci, czy uśpi? 

"Dwa bieguny" - Eliza Orzeszkowa

Eliza Orzeszkowa jest jedną z pisarek, która najbardziej ucierpiała na skutek wpisania do kanonu lektur szkolnych. Chociaż od kilkunastu lat Nad Niemnem nie jest już  lekturą obowiązkową, to jednak nazwisko Orzeszkowej jest synonimem środka usypiającego, a słyszałam też głosy, które doradzały zastąpienie anestezjologów na salach operacyjnych, pielęgniarkami czytającymi fragmenty z opisami przyrody. Jednak Eliza Orzeszkowa, gd porzucimy szkolne uprzedzenia okazuje się pisarką zaangażowaną w problemy społeczne, o trudnym życiu, więc jej powieści nie są wolne od troski o prozę życia. Wydawnictwo MG wydało kolejną, mniej znaną powieść Orzeszkowej, tak swoją drogą ktoś mógłby wznowić w ładnym wydaniu Nad Niemnem po pierwsze miałabym kolejny pretekst do powtórki(ostatnia rok temu), a po drugie mogłabym wywalić z paradnej półki lekturowe wydanie! 

"Gracz" - Fiodor Dostojewski

Fiodor Dostojewski kojarzy się nam z autorem opasłych tomów, powieści, które wnikliwie zgłębiają naturę człowieka. Do tej pory powieści Dostojewskiego jakie wpadały mi w ręce były grube, nadawały się idealnie na długą jesień, bo w końcu takie melancholijne klimaty łączą nas z Rosjanami. Byłam w szoku, gdy do rąk dostałam taką cienką książkę. Na jedno popołudnie. Dosłownie. Lubię czytać powieści rosyjskich autorów, bo odnajduję w ich powieściach także polskiego ducha, możemy się tego wypierać, ale mamy zbliżone charaktery, łatwo gra w nas melancholia, wódka też umie podobnie nast. Nastroić, czy ta książka pokaże mi kolejne wspólne strony. Oj od Polaków w tej książce nie uciekniemy.  

"Książka o wodzie" - Aleksandra Kardaś

Macie czasami tak, że przychodzi refleksja, że wiedza, którą Wam przekazywano w szkole była naprawdę ciekawa, ale czy to kwestia młodości głupiej i nieodpowiedzialnej, czy sposobu przekazywania wiedzy, to gdy czas był aby ją przyswajać, to się od niej odwróciliście? Mnie taka refleksja nachodzi często, dlatego z taką intensywnością szukam kogoś, kto pouczyłby mnie o sferach Banacha, albo obkładam się podręcznikami z fizyki. Z tego powodu sięgnęłam też po Książkę o wodzie, lubię wiedzieć, a od piętnastego roku życia zadeklarowałam się jako adept nauk humanistycznych, co w liceum automatycznie wepchnęło mnie do grupy tych klas, których z przedmiotów ścisłych się aż tak nie egzaminuje i ogólnie traktuje to po łebkach. Pomimo chodzenia do naprawdę dobrego liceum.  

"Improwizator" - Hans Christian Andersen [ nowe odkrycie pana Andersena]

Hans Christian Andersen to autor który jednoznacznie kojarzy się mi z baśniami. Jak wyglądałoby nasze  dzieciństwo bez płaczu nad dziewczynką z zapałkami, kto nie wpatrywał się w białą zamieć żeby dojrzeć Królową Śniegu. Jakież było moje zdziwienie, gdy okazało się, że ubóstwiany autor baśni napisał również książkę dla dorosłych, która z baśniami ma niewiele wspólnego. Tak z ciekawostek powiem, że Aleksandra i Dagmar Duńskie, córki króla Danii Chrystiana, jako dziewczynki słuchały baśni Andersena opowiadanymi przez samego autora, obie zostały później wielkimi królowymi, Aleksandra zasiadła na tronie Imperium Brytyjskiego, a Dagmar jako Maria Fiodorowna przeniosła się do prawdziwej Krainy Śniegu jakim była Rosja. To nie ma związku z książką, ale zrozumiecie, dlaczego mam jeszcze dodatkowy sentyment do Andersena.

"Karmin" - Agnieszka Meyer

Stosunkowo często nachodzi mnie na książkę, która powinna być motylkowa, zaskoczyć mnie, sprawić, że bez względu na to jak jestem zmęczona, będę czytała z wypiekami na twarzy przez pół nocy. Wiele osób jest uprzedzonych do literatury polskiej. Często spotykam się z tym, gdy ktoś prosi mnie o polecenie, czy pożyczenie książki, zaznacza na początku, że polskie powieści to nie, bo to nie ten klimat, nie ten styl i nie ta półka. Oczywiście nie agituję na siłę, sama wiem, że po przeczytaniu sporej ilości książek bez trudu wskazałabym kilkanaście słabych tytułów które mogłyby zabić moją pasję czytania, ale zaraz myślę o tych nad którymi płakałam, śmiałam się, czy nie mogłam się od nich oderwać. Byłam ciekawa jak będzie to wyglądało w przypadku Karminu, w okolicach premiery głośno o niej nie było.

"Jak każe obyczaj" - Edith Wharton

Gdy zobaczyłam tę książkę w zapowiedziach, nie mogłam jej się oprzeć. Okładka jak z wystawy sklepu Tiffaniego, będąca wizualizacją moich marzeń o lampie z witraża. Nazwisko autorki było mi znane, ale muszę przyznać, że jeśli chodzi o książki jakie czytałam Edith Wharton mam jeszcze bardzo wiele do nadrobienia. Czy będą takie jak okładka? Pogięte, secesyjne, ale zachwycające swoją lekkością, wprawiające w romantyczny nastrój? Autorka cieszy się sporą popularnością, podobno potrafiła bezwzględnie i bardzo trafnie wytknąć wady poszczególnych warstw społecznych, celne diagnozy i świetny styl. Umówmy się uwielbiamy takie książki. Jeśli do tego będziemy mieli ciekawą fabułą, interesujących bohaterów, to tak naprawdę więcej nie możemy oczekiwać.

"W cieniu paryskiej "Kultury"" - Jarosław Abramow-Newerly

Nie da się ukryć, że Polacy na emigracji umieją rozwinąć skrzydła. Wystarczy wspomnieć jakie arcydzieła powstały w Paryżu podczas zaborów, gdy w kraju nie umiemy się dogadać emigracja wpływa na nas, przynajmniej na jakiś czas łagodząco, umiemy pięknie pisać o tęsknocie za ojczyzną, spotykamy się by razem tęsknić. Tak się złożyło, że 1918 nie było ostatecznym zamknięciem twórczości na wygnaniu minęły raptem dwie dekady i już znów trzeba było uciekać. Paryż i Londyn te dwa miasta jak magnes ściągnęły wybitnych Polaków, którzy nie mogli wrócić do Polski. Niniejsza ksiażka to opowieść o ludziach związanych z paryską „Kulturą” piękna historia oddania i pasji.